ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Էրդողանի կողմից ցեղասպանության ժխտումն ավելի շատ ուշադրություն է հրավիրում թուրքական զանգվածային հանցագործությունների վրա

11 Օգոստոս 2026

Չնայած իրենց դիվանագիտական խորամանկությանը՝ թուրք ղեկավարներն այդպես էլ չսովորեցին լռել, երբ իրենց մեղադրում են ցեղասպանության մեջ: Նրանք չեն գիտակցում, որ ամեն անգամ, երբ ժխտում են զանգվածային հանցագործությունների իրագործումը, ակամա ավելի շատ ուշադրություն են հրավիրում իրենց հանցավոր պատմության վրա:

Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հունիսի 30-ի իր ելույթում կոպիտ սխալ թույլ տվեց՝ հերքելով թուրքական հանցագործությունների հարուստ պատմությունը։ Նա կեղծորեն հայտարարեց. «Մեր պատմության մեջ չկա ո՛չ ցեղասպանություն, ո՛չ կոտորած, ո՛չ կեղեքում և ո՛չ էլ գաղութատիրություն։ Հազարամյակների մեր փառահեղ պատմության ընթացքում եղել է միայն արդարություն և կարեկցանք»։ Նրա ելույթի տեսանյութը X-ում դիտվել է գրեթե 100 հազար անգամ։

Նախ՝ հղում անելով «հազարամյակների [թուրքական] փառահեղ պատմությանը»՝ Էրդողանը երկու սխալ թույլ տվեց. ա) Թուրքիան և նրա նախորդը՝ Օսմանյան կայսրությունը, հազարավոր տարիների պատմություն չունեն, և բ) նրանց պատմությունը շատ հեռու է «փառահեղ» լինելուց։ Ընդհակառակը, այն եղել է ամոթալի և ոճրագործ։

Այժմ անդրադառնանք Էրդողանի խոսքերի ամենախայտառակ ստին. «Մեր պատմության մեջ չկա ո՛չ ցեղասպանություն, ո՛չ կոտորած, ո՛չ կեղեքում և ո՛չ էլ գաղութատիրություն։»։ Իրականում Օսմանյան կայսրությունն ու Թուրքիայի Հանրապետությունը բազմիցս են իրագործել այս զանգվածային հանցագործություններից յուրաքանչյուրը։

Կանադայի հելլենական հետազոտությունների ինստիտուտը հրապարակել է Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի Հանրապետության կողմից իրենց պատմության ընթացքում կատարված հանցագործությունների երկար ցանկը: Ահա այդ զեկույցի համառոտ տարբերակը.

Զանգվածային վայրագությունների պատմական արձանագրություն. Օսմանյան կայսրության ուշ շրջանի կոտորածներն ու ցեղասպանությունները (1821-1923 թթ.)

– Կոստանդնուպոլսի կոտորածը (1821 թ.).
հազարավոր հույն խաղաղ բնակիչներ կոտորվեցին ամբողջ կայսրությունում: Ապրիլին օսմանյան իշխանությունները մահապատժի ենթարկեցին Ուղղափառ եկեղեցու հոգևոր առաջնորդ, Հունաց Տիեզերական Պատրիարք Գրիգոր V-ին՝ կախաղան բարձրացնելով Պատրիարքարանի դարպասներից:

– Քիոսի կոտորածը (1822 թ.). օսմանյան զորքերը համակարգված կերպով սպանեցին, ստրկացրեցին կամ աքսորեցին Քիոս կղզու հունական բնակչության մոտավորապես չորս հինգերորդին: Մինչև 100 հազար հույն սպանվեց կամ բռնի վաճառքի հանվեց Հյուսիսային Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի ստրկավաճառության շուկաներում:

– Պսարայի ավերումը (1824 թ.).
օսմանյան զորքերը լիովին ոչնչացրեցին ապստամբ հունական Պսարա կղզին։ Երկու օրվա ընթացքում սպանվեց կամ ստրկացվեց մոտավորապես 18 հազար հույն։

– Միսսոլունգիի երրորդ պաշարումը (1825–1826 թթ.).
օսմանյան և եգիպտական միացյալ ուժերի կողմից մեկ տարի տևած դաժան, սովամահության մատնող շրջափակումից հետո քաղաքը գրավվեց, ինչի հետևանքով հազարավոր հույն խաղաղ բնակիչներ կոտորվեցին, իսկ մինչև 4000 կանայք ու երեխաներ ստրկացվեցին:

– Դամասկոսի իրադարձությունները (1860 թ.).
Լիբանանում միջկրոնական բախումներից հետո մոլեգնած ամբոխը և աշխարհազորայինները թիրախավորեցին Դամասկոսի պատմական քրիստոնեական թաղամասը: Մինչ լեռներում թիրախավորում էին մարոնիներին, Դամասկոսում զոհերը հիմնականում հույն ուղղափառներն էին: Տեղի օսմանյան կայազորային ուժերն ակտիվորեն համագործակցեցին ապստամբների հետ, որոնք հրկիզեցին պատմական հունական ուղղափառ Մարիամյան տաճարը և կոտորեցին 3-10 հազար քրիստոնյաների:

– Համիդյան կոտորածները (1894–1896 թթ.). Սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը թիրախավորեց հիմնականում Անատոլիայի օսմանյան հայերին։ Թիրախում հայտնվեցին նաև ասորիները և, ավելի փոքր չափով հույները։ Սպանվեց մոտավորապես 300 հազար հայ և 25 հազար ասորի, իսկ հարյուր հազարավորները տեղահանվեցին կամ բռնի մահմեդականացվեցին։

– Ադանայի կոտորածը (1909 թ.). Ադանայի նահանգում կոտորվեց 20-30 հազար հայ խաղաղ բնակիչ։

– Անզեն հույների կոտորածները Արևելյան Թրակիայում (1912-1913 թթ.).
Բալկանյան պատերազմների ընթացքում օսմանյան զորքերը Արևելյան Թրակիայում կոտորեցին 15 690 անզեն հույների։

– Հույների ցեղասպանությունը (1914-1923 թթ.)․
Օսմանյան կայսրության բնիկ հույն հպատակների համակարգված ոչնչացումը հանգեցրեց ավելի քան 1 միլիոն հույների կոտորածին։

– Լիբանանի բարձունքների Մեծ սովը (1915–1918 թթ.). Օսմանյան ռազմական նահանգապետ Ջեմալ փաշայի կողմից որպես զենք կիրառված պարենային շրջափակման և բերքի բռնագրավման քաղաքականության հետևանքով սովամահ եղան 200-300 հազար մարոնիներ և այլ քրիստոնյաներ։

– Ասորիների ցեղասպանությունը (1915-1923 թթ.). Օսմանյան կայսրության բնիկ ասորի հպատակների համակարգված ոչնչացումը հանգեցրեց 300-750 հազար ասորիների կոտորածին։

– Հայոց ցեղասպանությունը (1915-1923 թթ.). Օսմանյան կայսրության բնիկ հայ հպատակների համակարգված ոչնչացումը հանգեցրեց 1,5 միլիոն հայերի կոտորածին։

Վաղ հանրապետական դարաշրջանի պետական բռնություն (1930-1938 թթ.)

– Զիլանի կոտորածը (1930 թ.). Զիլանի հովտում 5-47 հազար քուրդ խաղաղ բնակիչների կոտորածը՝ Արարատյան ապստամբության ռազմական խափանման ընթացքում։

– Դերսիմի կոտորածը (1937–1938 թթ.). Դերսիմի (վերանվանվել է Թունջելի) ալևի քրդերի դեմ լայնածավալ ռազմական արշավի ընթացքում կիրառվեցին օդային ռմբակոծություններ (այդ թվում՝ քիմիական զենք) և զանգվածային մահապատիժներ, ինչի հետևանքով զոհվեց մինչև 70 հազար խաղաղ բնակիչ, այդ թվում՝ հայեր։

20-րդ դարի դավանանքային ջարդեր

– Ստամբուլի ջարդերը (1955 թ.). Պետության կողմից կազմակերպված ամբոխի հարձակումներ Ստամբուլի հունական, հայկական և հրեական բնակչության վրա՝ պատճառելով ահռելի նյութական վնաս և հրահրելով հույների վերջնական զանգվածային արտագաղթը Թուրքիայից:

Ենթադրվում է, որ երկօրյա ջարդերի ընթացքում սպանվեց 37 մարդ, ավելի քան հազարը վիրավորվեց, հարյուրավոր կանայք ու երեխաներ բռնաբարվեցին։ Լայն տարածում գտավ այն տեղեկությունը, որ հույն տղամարդկանց ենթարկել են բռնի թլպատման։ Նյութական վնասը գնահատվել է մոտ 500 մլն դոլար։

– Մարաշի կոտորածը (1978 թ.). մեկ շաբաթ տևած սպանությունների ալիք Թուրքիայի Քահրամանմարաշ քաղաքում 1978 թվականի դեկտեմբերի 19-26-ը, որի թիրախում էին ձախակողմյանները, քրդերն ու ալևի կրոնական փոքրամասնությունը։ Բռնությունը, որը հիմնականում կազմակերպվել էր նեոֆաշիստական «Գորշ գայլեր» կազմակերպության և տեղի աջակողմյան խմբավորումների կողմից՝ Թուրքիայի ազգային հետախուզական ծառայության աջակցությամբ, հանգեցրեց հարյուրավոր մարդկանց մահվան։

– Սվազի կոտորածը (1993 թ.). Թուրքիայի Սվազ քաղաքում արմատական իսլամիստների մոլեգնած ամբոխի կողմից «Մադիմաք» հյուրանոցի հրկիզման հետևանքով իրականացված կոտորածը, որին զոհ գնաց 35 մարդ: Զոհերը հիմնականում ալևի մտավորականներ, գրողներ և արվեստագետներ էին, որոնք հավաքվել էին մշակութային փառատոնի մասնակցելու համար:

(Մաս առաջին)

Հարութ Սասունյան
www.TheCaliforniaCourier.com

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company