ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Հոդվածներ

Լիզպոնի Գործողութեան 40-Ամեակ. Երգի Մը Պատմութիւնը. Հայ Դատի Պահանջատիրութեան Ուխտապահներու Լիզպոնի Հինգի Յիշատակը Յաւերժացնող Երգերուն Պատգամները

21 Հուլիս 2023

1984-ին, երկուշաբթի, 23 յուլիսէն կիրակի 29 յուլիս երկարող շաբաթը, Պէյրութի մէջ ՀՅԴ-ԼԵՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան կազմակերպութեամբ, «Մերօրեայ հերոսներուն» խորագիրով զանազան ձեռնարկներ տեղի ունեցան: Մերօրեայ հերոսներուն նուիրուած շաբաթը վերջ գտաւ կիրակի, 29 յուլիս 1984-ին, Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան քոլեճի բակին մէջ կատարուած ժողովրդային հանրահաւաքով մը: Սոյն հանրահաւաքին, բանախօսութիւններու կողքին, գործադրուեցաւ նաեւ գեղարուեստական յայտագիր:

Արդարեւ, երգացանկին մէջ վերը նշուած Լիզպոնի տղոց նուիրուած «Ռմբակէզներ» երգէն զատ` երգուեցաւ նոյնպէս Լիզպոնի հինգին ձօնուած «Հայդուկներ» երգը:

Նշուած երկու երգերն ալ այդ հանրահաւաքին երգած է Ծովիկ Պօղոսեանը` դաշնակահար Ստեփան Վ. Էմմիեանի ընկերակցութեամբ:

Բանաստեղծութեան հեղինակն է Ճորճ Ատուրեանը, իսկ երաժշտութիւնը յօրինած է Ստեփան Վ. Էմմիեանը:

Դաշնակահար, յօրինող եւ դասախօս Ստեփան Էմմիեան ծնած է 2 ապրիլ 1930-ին, Լիբանան: Ուսանած է Լիբանանի Գեղարուեստից կաճառին մէջ: Աշակերտած է երաժիշտ Էրաստ Պելինկի` ղեկավար Ս. Փեթերսպուրկի ցարական Ֆիլհարմոնիայի նուագախումբին: Դաշնակի ուսուցիչ ունեցած է` Միշէլ Չեսքինոֆ եւ Միշէլ Պուրժօ: Վկայուած է Ֆրանսական մշակութային առաքելութեան Պէյրութի երաժշտական ուսմանց կեդրոնէն, Լիբանան:

Պէյրութի պետական երաժշտանոցին ընկերակցող դաշնակահար` 1968-1994: Դաշնակի ուսուցիչ եւ դասախօս էր Քասլիքի համալսարանի երաժշտութեան ամպիոնին մէջ:

Լիբանանի թէ արտասահմանի մէջ ունեցած է բազմաթիւ ելոյթներ:

Հրատարակած է փրելիւտներու շարք մը` Նոյէլ Սիրեաք, դաշնամուրի համար:

Ունի երաժշտական բազմաթիւ անտիպ գործեր:

Պարգեւատրուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան զոյգ վեհափառներուն կողմէ` «Կիլիկեան ասպետ»-ի շքանշանով, ինչպէս նաեւ Լիբանանի նախագահ Ամին Ժեմայէլի կողմէ` Լիբանանի «Արժանեաց» շքանշանով:

Ստեփան Էմմիեան մահացած է 24 յունուար 1994-ին:

«Հայդուկներ» երգը վերլուծելէ առաջ հարկ է նախ երկու բառով բնութագրել հայդուկ բառը: Փոխառութիւն` պուլկարերէն hajdúk, հունգարերէն hajdú, յոգնակի hajdúk «հետեւակ» <rайдук <հունգ. hajdúk հետեւակ: Այդ իսկ պատճառով առաւելապէս Պալքաններու մէջ եւ նախկին Օսմանեան կայսրութեան այլ տարածքներու մէջ փարթիզանական պայքար մղող ազատամարտիկներուն տարածուած անուանումն է: Երբեմն գործածուած է իբրեւ ֆետայի բառի հոմանիշ` նկատի ունենալով 19-րդ եւ 20-րդ դարերու մէջ օսմանեան բռնապետութեան դէմ կռուող հայ մարտիկները:

«Հայդուկներ» երգը, մեր յաջորդ երգն ըլլալով, հոն կը հանդիպինք առաւելաբար «Հայ դատի», «Սուրբ դատի առաքեալներ»-ու ընդգծումին եւ շեշտադրումին:

Լիզպոն, 27 յուլիս 1983: Խումբ մը քաջասիրտ հայդուկներ, հաւատարիմ` իրենց արեան շաղախին ու գաղափարական դաստիարակութեան, յանուն ազգային ազատագրական պայքարի բոցավառումին եւ Հայ դատի նուիրական աշխատանքներու ամրապնդումին, յանձն կ՛առնէին ամբողջ աշխարհի ուշադրութեան կիզակէտը հանդիսանալ սրբազան արարքով մը, որով անոնք պիտի ցնցէին միջազգային հանրային կարծիքը եւ դիմակազերծէին վաշխառու պետութիւններու պատեհապաշտ ու գազանաբարոյ վարքագիծները:

Ակնյայտ իրողութիւն էր, որ իրենք զիրենք ռումբի վերածած հայդուկները նոր չափանիշներ գծեցին:

Այստեղ, բնականաբար, Հայ դատի եւ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարները մեծապէս կը զուգորդուին իրարու հետ:

Վերոնշեալ գաղափարը Լիզպոնի անձնազոհերէն Արա Քըրճըլեանը այսպէս պիտի բնութագրէր. «Քանի որ հայ ծնած եմ, ժամանակ չունիմ անհատական կեանքիս մասին մտածելու: Եթէ Դատ ունեցող ժողովուրդի մը զաւակ չըլլայի, այդ պարագային կը մտածէի վայելքներու մասին»:

Այս խօսքն էր, որ Արա միշտ կը կրկնէր եւ այս ճամբուն վրայ ալ ան արհամարհեց ամէն ինչ, մինչեւ իսկ` կեանքը: Եղաւ Հայ դատի զինուոր` գիտակցաբար կեանքը զոհելով իր միակ ձգտումին` Հայ դատի լուծման:

Արա Քըրճըլեան ծնած է 8 յունիս 1963-ին, Պէյրութ: Նախ կը յաճախէ Ազգային Մարտիկեան վարժարանի մանկապարտէզը եւ ապա` Ազգային Սուրէն Խանամիրեան քոլեճ, որուն ընթացքը չի կրնար աւարտել հօրը մահուան պատճառով: 1978-ին, տակաւին 8-րդ դասարանի աշակերտ, հօրը մահէն ետք տան ապրուստը հոգալու համար կը ձգէ դպրոցը եւ կը դիմէ արհեստի եւ կը սորվի ոսկերչութիւն:

Տան պատասխանատուութիւնը, սակայն, անոր մոռցնել չի տար Հայ դատի հանդէպ իր ունեցած պատասխանատուութիւնները եւ պարտաւորութիւնները: Այս պատճառով ալ ան կ՛ապրի ժուժկալ կեանք մը:

Ազգային իր գիտակցութեան ներշնչման աղբիւրը եւ մղիչ ուժը կ՛ըլլայ իր մայրը, որ իրեն միշտ կը պատմէ հայ ժողովուրդի տառապանքներուն մասին` թրքական եաթաղանին տակ:

Արա շատ կը սիրէր փոքրերը: Իր շուրջ կը հաւաքէր զանոնք եւ կը պատմէր անոնց հայերուն կրած տառապանքներուն մասին: Անոնց մէջ եւս կ՛արթնցնէր ազգին սէրը: Իր այս վարմունքին պատճառով մանուկները եւ պատանիները շատ կը սիրէին զինք եւ միշտ կը փնտռէին անոր ներկայութիւնը:

Մարզասէր էր Արա: Կը սիրէր լողալ եւ դահուկել: Կը սիրէր նաեւ երաժշտութիւնը: Յաճախ տունէն կը բացակայէր եւ մասնաւոր բացատրութիւն չէր տար այդ մասին:

Վերջին օրերուն ան մօրը կ՛ըսէ, որ պտոյտի համար կ՛ուզէ Յունաստան մեկնիլ, սակայն մայրը կ՛ընդդիմանայ: Քանի մը օր ետք Արան կ՛ըսէ, որ ընկերներով բանակումի պիտի երթան գիւղերը, եւ այդ պատրուակով կը մեկնի տունէն, 22 յուլիս 1983-ին:

Ճորճ Ատուրեանի գրիչին պատկանող «Հայդուկներ» երգը կը բաղկանայ 6 տուներէ, բառերուն մէջ զգալի է, որ Լիզպոնի հինգ տղոց գործողութեան տարողութիւնը ահաւոր ներշնչում տուած է Ճորճի գրիչին: Հոն կը դրսեւորուին անոր զգացումները, տագնապները եւ բոլոր այն գաղափարները, որոնք հինգ հայդուկներու տեսլականն էին, գաղափարն էր` յանուն հայրենիքի, յանուն արդարութեան անձնասպանական գործողութիւն իրականացնել: Ճ. Ատուրեան այստեղ հմտօրէն օգտագործած է գրական եւ յեղափոխական զուգահեռ բարձր ոճ:

«Հայդուկներ» երգը սկիզբ կ՛առնէ դաշնամուրի երաժշտական դանդաղ կշռոյթով եւ հանդարտահոս ընթացքով, որ իւրայատուկ կատարումով աւելի զգացմունքային մեղեդիով յառաջ կը տանի երգին առաջին երկու տուներուն բառերը: Ապա 3-4-5 եւ 6-րդ տուները քայլերգային բնոյթ կը ստանան, երաժշտական կշռոյթը կը զօրանայ եւ կ՛արտացոլացնէ պոռթկումի եւ ընդվզումի ալիքը:

Հարկ է նշել, որ յատկապէս վերջին 4 տուներու պարագային, ռազմունակ յեղափոխական շունչն ու ոգին ցայտուն կերպով կը դրսեւորուին: Երաժշտութիւնը բառերուն հետ շաղախուելով, անոնց միանալով Ծովիկի առինքնող ձայնը, մեզի կը ներկայանայ բարձրաճաշակ երգ մը ու մանաւանդ` քաղաքական եւ ազգային բնոյթով շատ մը պատգամներ ու խորհուրդներ փոխանցող:

Հայդուկներ
Խօսք` Ճորճ Ատուրեանի
Երաժշտ.` Ստեփան Վ. Էմմիեանի

Հինգ հայդուկներ ծաղկատի, մեկնեցան արշաւասոյր,
Սուրբ Դատի առաքեալներ` յանձնառու մարտնչելու,
Հաղորդութիւն ընկալած` գացին անդա՛րձ, ա՛նհամբոյր,
Գացին մեռնիլ անսակարկ, մահուամբ նոր կեանք կերտելու:

Հայ սիրտերը արիւնոտ տարօրէն տրոփեցին,
Եւ աչքերն արտասուաթոր Ձեր կորուստը ողբացին:
Ձեր մայրերու արցունքով մեր պայքարի քուրային
Ձէթ ու քարիւղ ծորեցինք` բոցակիզուող հրայրքին:

Խոյանքով Ձեր անկաշկա՛նդ շանթանման սուրացիք,
Խիզախութեան թռիչքով հորիզոններ պատռեցիք.
Ձեր բորբոքած ռումբերով ոչ թէ շէնք մը քանդեցիք,
Այլ «լռութեան մեծ պատը» անսանձ ժայթքով փշրեցիք:

Դուք հրագունդ` ատրաշէկ, մրրկայոյզ սլացքով
Խուժեցիք վայր մ՛անծանօթ, իբրեւ հարցի ռազմադաշտ
Սառած աչքերն աշխարհի տեսան զՁեզ ապշանքով`
Որ մեռնի՛լ գիտէք անվախ, նետուիլ կռուի մէջ` անհաշտ…

«Մա՛հ կամ իրաւո՛ւնք» ըսիք, «եւ կամ` յեղափոխութի՛ւն».
Անկարելի է լռել, երբ չկայ արդարութիւն,
«Հարկ է, որ զոհաբերուի՛նք սրբազան նպատակին,
Որովհետեւ անկուշտ է ատրուշանը Հայ դատին»:

Դո՛ւք եւ Դո՛ւք մահուամբ ծնաք, հայորդինե՛ր, հայդուկնե՛ր,
Համազգային գուպարի յառաջապահ մարտիկնե՛ր,
Վսեմ նահատակութեամբ մեր երթին` ռահվիրանե՛ր,
Սերունդները խթանող` տիպար Ձեր անվեհեր:

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ
aztagdaily.com

(Շար. 4)

Նախորդ՝ առաջին եւ երկրորդ, երրորդ հոդվածները

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company