2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները դուրս են գալիս սովորական ներքաղաքական մրցակցության շրջանակներից։ Տարածաշրջանային անվտանգության և արտաքին կողմնորոշման համատեքստում այս ընտրությունները շատ վերլուծաբանների կողմից որակվում են որպես բախտորոշ հանրաքվե՝ երկրի ապագա աշխարհաքաղաքական վեկտորի և «խաղաղության օրակարգի» կենսունակության վերաբերյալ։ Այս բարդ շախմատային տախտակի վրա ամենաուշադիր և շահագրգիռ դիտորդներից մեկը Թուրքիան է։

Անկարան, որն ավանդաբար Հարավային Կովկասում հանդես է գալիս Ադրբեջանի հետ ռազմավարական տանդեմով, վերջին մեկ տարում որդեգրել է հաշվենկատ, պրագմատիկ և միևնույն ժամանակ խիստ պայմանավորված քաղաքականություն Երևանի նկատմամբ։ Ուղիղ առևտրի մեկնարկից մինչև բարձրաստիճան դիվանագիտական շփումներ՝ Թուրքիան փորձում է օգտագործել Հայաստանի ներկայիս խոցելիություններն ու արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացման ձգտումները սեփական ազդեցությունն ընդլայնելու և տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերը թուլացնելու համար։ Հունիսի 7-ի ընտրությունները Թուրքիայի համար այն ջրբաժանն են, որոնք կա՛մ կկապիտալիզացնեն վերջին տարիների դիվանագիտական ներդրումները, կա՛մ տարածաշրջանը կվերադարձնեն նախկին իրավիճակին, երբ Հայաստանի իշխանությունները խիստ զգուշավորություն էին դրսևորում այդ հարաբերություններում հայության ռազմավարական շահերը չվտանգելու հարցում։

Վերջին մեկ տարում Անկարան Հայաստանի հետ հարաբերություններում առաջնորդվում է սառը հաշվարկով՝ մի կողմից պատրաստակամություն է ցուցադրում համագործակցության հարցում, մյուս կողմից՝ բաց չի թողնում առիթը ճնշում գործադրելու համար։ Թուրքիան հրաժարվել է նախկին կոշտ հռետորաբանությունից՝ փոխարենը կիրառելով փափուկ ուժի, տնտեսական գայթակղությունների և խորհրդանշական դիվանագիտության գործիքակազմը։

Վերջին մեկ տարվա ամենանշանակալի գործնական տեղաշարժը տեղի ունեցավ հենց 2026 թվականի մայիսին։ Կողմերն ավարտեցին ուղիղ առևտրի մեկնարկի համար անհրաժեշտ բոլոր բյուրոկրատական և մաքսային նախապատրաստությունները։ Անկարան պաշտոնապես վերացրեց երրորդ երկրների միջոցով հայկական ապրանքների ներմուծման սահմանափակումների մի մասը, և իրավական դաշտ ստեղծվեց ապրանքների վրա ծագման երկիրն ուղղակիորեն նշելու համար։ Սա տնտեսական մեծ խայծ է Հայաստանի գործարար շրջանակների համար, որոնց Թուրքիան ցույց է տալիս հսկայական շուկայի հասանելիության հեռանկարը՝ դրանով իսկ ներքին տնտեսական շահագրգռվածության միջոցով ամրապնդելով խաղաղության գործընթացի շարունակականության անհրաժեշտությունը։

Դիվանագիտական ճակատում վերջին մեկ տարում գրանցվեցին աննախադեպ շփումներ։ 2026 թվականի մայիսի սկզբին Երևանում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի շրջանակներում Հայաստան ժամանեց Թուրքիայի փոխնախագահ Ջևդեթ Յըլմազը։ Սա վերջին տասնամյակներում Թուրքիայի երկրորդ դեմքի մակարդակով առաջին պաշտոնական այցն էր Երևան։

Այս այցի ընթացքում կողմերը ստորագրեցին պատմական Անիի կամրջի համատեղ վերականգնման տեխնիկական համաձայնագիրը։ Անկարան այս «մշակութային դիվանագիտությունն» օգտագործում է արևմտյան գործընկերներին ցույց տալու համար, որ ինքը պատրաստ է հաշտեցման և տարածաշրջանային ինտեգրման, ինչը բարձրացնում է Թուրքիայի կշիռը Վաշինգտոնի և Բրյուսելի աչքերում։

Այդուհանդերձ, վերջին մեկ տարվա դրական դինամիկան չպետք է մոլորության մեջ գցի։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը և արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանը տարվա ընթացքում բազմիցս վերահաստատել են իրենց գլխավոր սկզբունքը. դիվանագիտական հարաբերությունների լիակատար հաստատումը և ցամաքային սահմանների բացումը (ներառյալ երրորդ երկրների քաղաքացիների համար Մարգարայի սահմանային անցակետի գործարկումը) ուղղակիորեն շաղկապված են Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հետ։ Ավելին, Անկարան շարունակում է կուլիսային կոշտ ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա՝ Սահմանադրության փոփոխության և, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» տրանսպորտային հաղորդակցության ապահովման հարցերում։

Թուրքիայի պաշտոնական դիրքորոշումը հունիսի 7-ի ընտրությունների վերաբերյալ ձևակերպված է դասական դիվանագիտական կանոններով. Անկարան հայտարարում է, որ դա «Հայաստանի ներքին գործն է», և իրենք հարգելու են հայ ժողովրդի ընտրությունը։ Սակայն, քաղաքական կուլիսներում և փորձագիտական մակարդակում Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական նախապատվություններն ու մտավախությունները խիստ հստակ են։

Անկարայի համար ներկայիս իշխող ուժի հաղթանակը նախընտրելի սցենար է մի քանի առանցքային պատճառներով.

• Գործընթացի անհատականացում և կանխատեսելիություն. Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության համար կարևոր է կանխատեսելիությունը։ Վերջին տարիներին Երևանի և Անկարայի հատուկ ներկայացուցիչների (Ռուբեն Ռուբինյան և Սերդար Քըլըչ) միջև հաստատվել է կայուն երկխոսություն։ Իշխանության պահպանումը նշանակում է այս բանակցային կապիտալի պահպանում։
• Ադրբեջանի հետ սահմանազատման շարունակականություն. Թուրքիան ողջունում է Հայաստանի պատրաստակամությունը՝ գնալու սահմանազատման և միակողմանի զիջումների, քանի որ դա արագացնում է Երևան-Բաքու խաղաղության պայմանագրի կնքումը, որն էլ, ինչպես նշվեց, հայ-թուրքական սահմանի բացման գլխավոր նախապայմանն է։
• Տարածաշրջանի «ապառուսականացումը». Թուրքիայի հեռահար նպատակը Հարավային Կովկասից Ռուսաստանի ազդեցության աստիճանական դուրսմղումն է։ Գործող կառավարության վարած՝ դեպի Արևմուտք դիվերսիֆիկացման քաղաքականությունը, ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունների սառեցումը և եվրոպական դիտորդների ներկայությունը լիովին տեղավորվում են Անկարայի ռազմավարական շահերի շրջանակում, քանի որ թուլացնում են Մոսկվայի լծակները տարածաշրջանում։
Թուրքական վերլուծական կենտրոնները (օրինակ՝ SETA-ն) անհանգստությամբ են դիտարկում հունիսի 7-ին ընդդիմադիր, ազգայնական կամ ընդգծված պրոռուսական ուժերի հնարավոր հաջողությունը։ Անկարայում կարծում են, որ իշխանափոխությունը կհանգեցնի հետևյալ հետևանքներին.
• Բանակցությունների տապալում. Նոր կառավարությունը կարող է վերանայել Ադրբեջանի հետ սահմանազատման սկզբունքները, հրաժարվել «Խաղաղության խաչմերուկի» ներկայիս տրամաբանությունից և որդեգրել ավելի կոշտ դիրքորոշում։
• Ռուսական գործոնի վերադարձ. Եթե Հայաստանում հաղթեն Մոսկվայի հետ անվտանգային կապերի վերականգնման կողմնակիցները, դա կխաթարի տարածաշրջանային նոր ճարտարապետություն ստեղծելու Թուրքիայի և Ադրբեջանի պլանները՝ Ռուսաստանին վերադարձնելով գլխավոր միջնորդի դերը։

Հետևաբար, Անկարան իր դիվանագիտական և տնտեսական վերջին քայլերով (օրինակ՝ մայիսին ուղիղ առևտրի մեկնարկով) փորձում է հայ ընտրողին ցույց տալ, որ ներկայիս կուրսի պահպանումը բերում է իրական տնտեսական օգուտ և անվտանգություն, դրանով իսկ անուղղակիորեն աջակցելով գործող իշխանության քարոզչությանը։

Հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները կանխորոշելու են հայ-թուրքական հարաբերությունների դինամիկան առնվազն հաջորդ տասնամյակի համար։ Անկարան արդեն իսկ ստեղծել է մշակութային և տնտեսական այնպիսի նախադրյալներ (Անիի կամրջի վերականգնում, առևտրային իրավական դաշտ), որոնք ցանկացած նոր կառավարության համար դժվար կլինի միանգամից չեղարկել՝ առանց տնտեսական կորուստների։

Գործող քաղաքական կուրսի պահպանման սցենարի դեպքում՝ Անկարան, ամենայն հավանականությամբ, կխթանի Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ կնքումը, որին կարող է հաջորդել հայ-թուրքական սահմանների բացումը և թուրքական ներդրումների ու կապիտալի ներհոսքը հայաստանյան շուկա։ Հակառակ սցենարի պարագայում՝ հավանական է դառնում տարածաշրջանային հարաբերությունների նոր սառեցումը և քաղաքական լարվածությունը, ինչի համատեքստում Թուրքիան կարող է վերադառնալ Հայաստանի տնտեսական ու դիվանագիտական մեկուսացման իր նախկին քաղաքականությանը։ Այսպիսով, Անկարան դիտարկում է զարգացման երկու հնարավոր տարբերակներն էլ՝ պատրաստ լինելով արձագանքել իրադարձությունների ցանկացած ընթացքի։

Նարե Գևորգյան
«Դրօշակ» թիվ 5 2026թ.