ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ Թադևոս Ավետիսյանը, արտարժույթի շուկայում վերջին տատանումների պատճառով տնտեսական լուրջ խնդիրներ է տեսնում։ Նրա խոսքով՝ այն գործոնները, որոնք բերել են այս իրավիճակին, շարունակում են պահպանվել։

«Ցավոք, պետք է արձանագրենք, որ խորքային խնդիրներ մենք ունենք տնտեսության մեջ, հատկապես՝ արդեն իսկ արձանագրված ֆինանսական ոլորտում։ Այն գործոնները, որոնք բերել են այսօրվա իրավիճակին, ցավոք, պահպանվում են և գնալով ավելի լայն ազդեցություն են ունենում ու խորանում: Ինչի՞ հետևանք է սա՝ արժույթի արժեզրկումը։ Մակրոտնտեսական փոխազդեցությունների»,- ասաց տնտեսագետը։

Թադևոս Ավետիսյանի խոսքով՝ հիմնական գործոնը Քովիդ-19-ի դեմ պայքարի տապալումն էր․ «Մեր տնտեսությունը փաստացի հյուծվեց, և այդ հյուծումը գոնե չբերեց առողջապահական ոլորտում դրական արդյունքների։ Դրանից հետո արդեն պատերազմական վիճակը՝ 44 օր, և դրա հետևանքները, տնտեսական քաղաքականություն իրականացնողները և իշխանությունները, ըստ էության, չիրականացրեցին նվազագույն այն քայլերը, որոնք անհրաժեշտ էին այս մասշտաբի պատերազմական իրավիճակում։ Եվ առնվազն հանրությունը՝ մենք բոլորս տեղյակ չենք քայլերից, բայց հետևանքները տեսնում ենք, որովհետև չկան քայլեր։ Մյուս կողմից՝տնտեսական արդեն արձանագրված անկումը, մյուս գործոնը՝ հարկային մուտքերի կրճատոմը՝ 7-8 տոկոս, 20 տոկոս և ավելի օտարերկրյա տրանսֆերների, դրամական հոսքերի կրճատումն արձանագրված է, ներդրումների զուտ ներհոսքը, նախորդ տարվա համեմատ, արդեն շուրջ 70 մլն դոլարի չափով պակասել է։ 2019-ին էլ էինք այս ցուցանիշն արձանագրել՝ շուրջ 60 մլն դոլարի ներհոսքի կրճատում»։

Նրա խոսքով՝ անցած 2․5 տարիներին, ակներև է, ունեցանք ներդրումային միջավայրի և ռիսկերի էական աճ։

«Իրականությունն այն է, որ այդ «փռեմ ասֆալտինը», «ջարդեմ-փշրեմ»-ը նաև արտաքին ներդրողներին էր հասանելի։ Մանավանդ, որ վերջնարդյունքում պարզվեց՝ այդ բոլոր մեղադրանքները և բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ հայհոյանքի մակարդակի հասնող որակումներն իրականություն այդպես էլ չդարձան, պարզվեց, որ ներքաղաքական, շահադիտական նպատակներից էին ելնում»,- ընդգծեց նա։

Ըստ Ավետիսյանի՝ «տնտեսական հեղափոխություն» կոչվածն իրականում պոպուլիզմ էր և այդպես էլ իրականություն չդարձավ։

«Հիմա մենք ունենք խնդրահարույց մի շարք գործոններ և մարտահրավերներ։ Եվ եթե այսպիսի տեմպերով շարունակենք, դրանք հետևանքներ են ունենալու և, եթե այս տեմպերով շարունակենք, 1-2 շաբաթ հետո ականատես կլինենք արդեն դրամի շուրջ 20-25 տոկոս արժեզրկման՝ մինչև պատերազմական իրավիճակի հետ համեմատած։ Սա կարող է հանգեցնել արժութային շուկայում կորուստների։ Դա բերելու է նաև խորը սոցիալական խնդիրների։ Մենք արժութային շուկայում կմտնենք խորը անկայնության փուլ։ Սա էական ռիսկ է արդեն՝ և՛ ներդրումների, և՛ արտաքին առևտրի տեսանկյունից: Գնաճն այլևսս չի լինի զսպել»,- նշեց տնտեսագետը:

Անդրադառնալով Կենտրոնական բանկի տարածած հաղորդագրությանը՝ Թադևոս Ավետիսյանը կարծիք հայտնեց, որ հազիվ թե ԿԲ-ի ձեռքում եղած գործիքները երկարաժամկետ արդյունք կտան:

«Իրականում 2 գործիք կա ԿԲ-ի ձեռքում։ Նախ՝ ինտերվենցիաները, որ վաճառեն արժույթը: Այս մասով ես թերահավատ եմ, որովհետև իրականում հենց պատերազմական օրերին ակնհայտ էր, որ իրականացվում են ինտերվենցիաներ նաև այս ընթացքում, և դա անում են պետական ռեզերվներից։ Բայց դրանք անահմանափակ չեն։ Դա պետական ծախս է ենթադրում, իրականում շուկայական գնից էժան պետք է վաճառեն արտարժույթը: Այդ ռեզերվերները ոչ միայն սահմանափակ են այդ իմաստով, այլև այդ գործիքը չես կարող երկար աշխատեցնել։ Սա հասկանում են նաև շուկայի խաղացողները, և դրա էֆեկտն ավելի երկար հիմքի վրա թուլանում է։ Ինտերվենցիաները կարճաժամկետ էֆեկտ կարող են տալ, եթե ճիշտ հաշվարկված են և ճիշտ ժամանակին են իրականացվում։ Մենք այդ ժամանակն արդեն բաց ենք թողել, իսկ խնդիրը չի լուծվել»,- արձանագրեց նա։

Երկրորդը, ըստ նրա, ԿԲ-ի կողմից սահմանվող վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն է․ «Բայց այսպիսի բարդ տնտեսական իրավիճակում, երբ ներդրումների ակնհայտ դուրսմղում ունենք, այսինքն՝ կապիտալը, ըստ էության, ավելի շատ գնում է մեր երկրից, իսկ ներդրումային միջավայրը բարձր ռիսկերով է բոլոր ուղղություններով, այդ թվում՝ քաղաքական, աշխարհաքաղաքական, պատերազմ, ձախողված կառավարում… Այսպիսի իրավիճակում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումը ևս սահմանափակում է տնտեսությունը, ներդրումային և ֆինանսական հասանելիությունը, որը բացասական հետևանք կթողնի տնտեսական աճի տեսանկյունից։ Այնպիսի վիճակում ենք, որ այս գործիքն էլ մեծ հաշվով կիրառելի չէ»։

Անդրադառնալով լուծումներին՝ Թադևոս Ավետիսյանն ընդգծեց, որ համակարգային լուծումներ են պետք, որի հիմքում պետք է լինի միասնականությունը:

«Համակարգային, արմատական փոփոխություններ են անհրաժեշտ, ինչին ունակ չէ գործող իշխանությունը։ Իրականում ավելի խորանալու է վիճակը, մանավանդ հիմա՝ դիմացը ձմեռ է, ծախսերն ավելանում են, նաև ներդրումների այսպիսի վիճակը բերելու է տնտեսական ակտիվության հետագա նվազման։ Սրանք միայն տերմիններ և թվեր չեն, սրանք մարդկանց համար աշխատատեղեր, բյուջեի համար եկամուտներ են, բիզնեսի համար շահույթ, և այս պարագայում վրա են հասնում նաև հոգեբանական գործոնը, մարդկանց սպասումները։ Արդեն կան թանկացումներ, դրանք կարող են շարունակվել։ Եվ հենց առաջին անհրաժեշտության ապրանքները, որոնց մի մասը ներկրվում է կամ ունի ներկրման բաղադրիչ, այս պարագայում մենք գրեթե բոլոր կողմերից հավաքական բացասական ազդակներ ունենք։ Օրինակ՝ եթե այսպես շարունակվի, քաղաքացիները, որոնք ունեն դրամով ավանդներ, մաքսիմում ձգտելու են ազատվել դրանցից և փոխարինել արտարժույթով։ Սա լրացուցիչ բացասական ազդեցություն է, որը մուլտիպլիկատիվ էֆեկտով կմեծացնի արժեզրկման այս պրոցեսը։ Կան, իհարկե, լուծումներ։ Լուծումը միանշանակ միասնականության մեջ է՝ և՛ բիզնեսը, և հանրությունը, և՛ պետությունը, նաև՝ Սփյուռքը պետք է իրենց ողջ ջանքերը գեներացնեն։ Ճիշտ նպատակադրմամբ միայն հնարավոր կլինի այս վիճակից դուրս գալ»,- եզրափակեց տնտեսագետը։

Անժելա Պողոսյան
factor.am