ՀՅԴ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն պաշտոնական կայք arfd.am
Skip to content
ՀՅԴ

ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

  • ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
    • Պատմություն
      • Պատմական ակնարկ
      • Կարևոր իրադարձություններ
      • գործիչներ
    • Ծրագիր
    • Կանոնագիր
    • Ընդհանուր ժողովներ
    • Կազմակերպական կառույց
      • ՀՅԴ Բյուրո
      • Հայաստան
        • Գերագույն մարմին
        • Տարածքային կառույցներ
        • ԱԺ խմբակցություն
        • ՀՅԴ-ն գործադիրում
      • Արցախ
      • Կազմակերպական շրջաններ
      • Երիտասարդական/ուսանողական
    • Հիմնարկներ և գրասենյակներ
    • Ուղեկից միություններ
    • Միջազգային համագործակցություն
  • ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
    • Լրահոս
    • Հայտարարություններ
    • Հոդվածներ
  • ՄԱՄՈՒԼ
    • «Դրօշակ» պաշտոնաթերթ
    • Լրատվամիջոցներ
  • ՇՏԵՄԱՐԱՆ
    • Գրադարան
    • Տեսադարան
    • Ձայնադարան
    • Լուսանկարներ
    • Թանգարան
    • Արխիվ
  • ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
    • Դաս
    • Նոր
  1. ԳԼԽԱՎՈՐ ԷՋ
  2. ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
  • Դրօշակ

Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան հարաբերությունների ընդհանուր բնութագիրը 2023 թ. ընթացքում տեղի ունեցած գործընթացների համատեքստում

11 Հունվար 2024

Հայաստանը, Իրանը և Ռուսաստանը տարածաշրջանում պատմականորեն բազմաշերտ ու բազմատեսակ կապեր են ունեցել, որոնք վերջին տարիներին խորացել, զարգացել կամ ինչ-որ առումով հետընթաց են ապրել։ 2020 թ. 44-օրյա պատերազմից և հատկապես 2023 թ. սեպտեմբերին Արցախում տեղի ունեցած հայերի էթնիկ զտումից հետո հարավկովկասյան տարածաշրջանում ձևավորվել է նոր քաղաքական իրադրություն, որի համատեքստում զգալի փոփոխություններ են գրանցվել նաև այս երեք երկրներից երկուսի արտաքին քաղաքական, իսկ Հայաստանի դեպքում՝ նաև ներքաղաքական օրակարգերում: Հոդվածում քննության են առնվելու վերջին շրջանում Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան հարաբերություններում տեղի ունեցած առանցքային զարգացումներն ինչպես եռակողմ ձևաչափով, այնպես էլ Հայաստան-Ռուսաստան և Հայաստան-Իրան ձևաչափերով:

Տնտեսական համագործակցություն. 2023 թ. Հայաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի միջև տնտեսական համագործակցությունը զգալի աճ է գրանցել։ Հայաստանն ու Իրանը ակտիվացրել են երկկողմ առևտրային հարաբերությունները՝ կենտրոնանալով ներդրումների ամրապնդման, գործընկերության խորացման և առևտրի ծավալների ընդլայնման վրա։ Համատեղ տնտեսական կոմիտեների ստեղծումը նպաստել է առանցքային հարցերի շուրջ երկխոսությանը: 2023 թ. ընթացքում Հայաստանն ու Իրանը համագործակցել են տարբեր տարածաշրջանային հարթակներում՝ ներառյալ Տնտեսական համագործակցության կազմակերպությունը (ՏՀԿ) և Սևծովյան տնտեսական համագործակցության կազմակերպությունը: Սրանք նպաստել են տարածաշրջանային մարտահրավերների վերաբերյալ քննարկումներին, խթանել երկխոսությունը և բացահայտել համագործակցության հնարավորությունները այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են առևտուրը, էներգետիկան և տրանսպորտը:

Հայաստանի համար, որը մեծապես կախված է էներգիայի ներմուծումից, կարևոր է էներգետիկ ոլորտում Իրանի հետ համագործակցությունը: Երկու երկրների միջև մասնավորապես էլեկտրահաղորդման գծի կառուցումը խթանել է միջսահմանային էներգետիկ առևտուրը և ամրապնդել էներգետիկ անվտանգությունը:

Հայաստանի և Իրանի միջև ազատ առևտրի համաձայնագրի մշակումը դրական ազդեցություն է ունեցել երկու երկրների տնտեսությունների վրա, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրել է առևտրի և ներդրումների հոսքերի ավելացմանը: Երկու երկրներն էլ ակտիվորեն աշխատել են առևտրային խոչընդոտները վերացնելու ուղղությամբ՝ պարզեցնելով մաքսային ընթացակարգերը և միջսահմանային փոխադրումները։ Համատեղ առևտրի պալատների ստեղծումը նաև հարթակ է ստեղծել բիզնեսին կապվելու և համագործակցության նոր ուղիներ ուսումնասիրելու համար:

Բացի այդ՝ «Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցք» ծրագրի շուրջ համագործակցությունը միտում ունի ընդլայնելու տարածաշրջանային կապը և տնտեսական ինտեգրումը, ինչը, մեր դիտարկմամբ, շատ ավելի արդյունավետ և շահեկան կլիներ Արցախում հայկական բնակչության և հայկական Արցախի առկայության պայմաններում (գաղտնիք չէ, որ ոչ պաշտոնապես Արցախի Հանրապետությունը տնտեսական կապեր է ունեցել Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ):

2023 թ. ընթացքում Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև տարբեր նախաձեռնություններ են մեկնարկել, ինչպիսիք են էներգետիկան, զբոսաշրջությունը, գյուղատնտեսությունը և տեխնոլոգիաները: Հայաստանի ՏՏ ոլորտում աճ է գրանցվել, որը մասամբ նպաստում էր նաև ռուսական ներդրումներին: Բացի այդ՝ խորացել էին առևտրային կապերը՝ երկկողմ առևտրի և ներդրումների ավելացման տեսքով:
Քաղաքական համագործակցություն. 2023 թ. Հայաստանը և Իրանը, ի տարբերություն Հայաստանի և Ռուսաստանի, շարունակել են ամրապնդել իրենց քաղաքական համագործակցությունը։ Հայաստանի և Իրանի ղեկավարների միջև կանոնավոր բարձր մակարդակի հանդիպումներն ու երկխոսությունները խթանել են փոխադարձ վստահությունն ու փոխըմբռնումը։ Ի հակադրություն սրա՝ հայ-ռուսական դաշնակցային հարաբերություններում զգալի բացեր են առաջացել, ինչի հիմնական պատճառներից մեկը Հայաստանի գործող իշխանության հակառուսական քաղաքական գիծն ու դեպի Արևմուտք արտաքին քաղաքական վեկտորի փոփոխությունն էր:

Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ եռակողմ գործընկերության ընդլայնումը, ինչպիսին է Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ), պահպանել և ամրապնդել է երեք երկրների միջև քաղաքական կապը։ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունը հարթակ է ստեղծել Ռուսաստանի և Իրանի հետ ավելի սերտ համակարգման, տնտեսական ինտեգրման բարելավման և բիզնեսի հեշտացման համար։

Ավելին, Հայաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի միջև համագործակցությունը տարբեր միջազգային ֆորումներում, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ը և Շանհայի համագործակցության կազմակերպությունը (ՇՀԿ), դրական են ազդել նրանց համատեղ աշխատանքի արդյունքների վրա:

Սակայն Հարավային Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում այսօր տեղի ունեցող իրադարձությունները անուղղակիորեն փոխկապակցված են, և դրա համատեքստում Հայաստանի գործող իշխանության անհեռատես քաղաքականությունը ի վնաս Հայաստանի է աշխատում: Կրկնելով պատմության սխալները՝ Հայաստանի գործող վարչապետը փորձում է շրջվել դեպի Արևմուտք՝ հավատալով, որ հարմար պահին Արևմուտքը կօգնի Հայաստանին վերագտնել իր երբեմնի փառքը կամ առնվազն պաշտպանել ադրբեջանաթուրքական ագրեսիվ նկրտումներից ու հնարավոր ռազմական ագրեսիայից։ Թուրքիայում ղեկավարությունն ակտիվորեն պայքարում է քրդերի դեմ, իսկ Իրանը կանգնած է Իսրայելի հետ պատերազմի շեմին։ Բացի այդ՝ հաշվի առնելով հարավկովկասյան տարածաշրջանի և հարավային Կասպից ծովի խնդիրները՝ չի կարելի բացառել, որ հակաիրանական ուժերը կփորձեն այստեղ առանձին հակաիրանական դաշինք ձևավորել՝ Ադրբեջանի ներգրավմամբ:

Ինքնորոշման, կրոնի և ամենակարևորը՝ տարածքի համար պայքարում ժողովուրդներին և ազգություններին միմյանց դեմ հանելով՝ արևմտյան դերակատարները հետապնդում են իրենց նպատակը՝ ներքաշելու տարածաշրջանը քաղաքացիական պատերազմի մեջ: Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանի առանձին պետությունների, օրինակ՝ Հայաստանի շահերին, ապա դժվար թե Վաշինգտոնն իր «խաղում» հաշվի առնի դրանք։ Ելնելով վերջին շրջանի իրադարձություններից՝ Երևանը կդառնա ԱՄՆ-ի ևս մեկ գործիքը Ռուսաստանի դեմ պրոքսի պատերազմում, եթե, իհարկե, չվերանայի իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։

Մշակութային փոխանակումներ. 2023 թ. Հայաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի միջև մշակութային փոխգործակցությունը զարգացել է, քանի որ երկրները շեշտը դրել են ժողովրդական դիվանագիտության վրա: Գեղարվեստական ներկայացումներով փոխադարձաբար հանդես գալը, ակադեմիական համագործակցությունները և ուսանողների փոխանակման ծրագրերը խթանել են միջմշակութային փոխըմբռնումը և մշակութային դիվանագիտության խորացումը:

Ավելին, պատմամշակութային ժառանգության պահպանումն այս ընթացքում մեծ նշանակություն է ձեռք բերել։ Հայաստանը, Իրանը և Ռուսաստանը համագործակցել են համատեղ ծրագրերի շուրջ, որոնք ուղղված են եղել իրենց տարածքներում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների պաշտպանությանն ու քարոզմանը: Այս մշակութային համագործակցությունը ոչ միայն մեծացրել է զբոսաշրջությունը, այլ նաև խթանել ընդհանուր ինքնության զգացումը և գնահատանքը տարածաշրջանի հարուստ պատմության նկատմամբ:

Ընդհանուր առմամբ, եթե 2023 թ. Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան հարաբերությունների հնարավորությունները լիարժեքորեն իրացվեին, ապա ոչ միայն զգալի տնտեսական, քաղաքական և ֆինանսական օգուտներ կբերեին երեք երկրներին, այլև կնպաստեին տարածաշրջանային բարգավաճմանը և հարաբերությունների ընդլայնմանը ավելի լայն միջազգային համատեքստում: Հայաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի միջև շարունակական համագործակցությունը դրական հետագիծ է ստեղծում հետագա առաջընթացի համար և ճանապարհ է հարթում համագործակցության, խաղաղության և փոխադարձ շահերի ընդհանուր ապագայի համար։

Տնտեսական կապերի, քաղաքական փոխըմբռնման և մշակութային փոխանակումների ամրապնդումը հիմք է ստեղծում ապագայում խորացված տարածաշրջանային ինտեգրման, ընդհանուր բարգավաճման և փոխադարձ օգուտների համար:

Եթե նման դաշինքը խորանա և ամրապնդվի 2024 թ., ապա ոչ միայն շոշափելի առավելություններ կբերի ներգրավված երկրներին, այլև կնպաստի գլոբալ կայունության, խաղաղության և համագործակցության ավելի լայն նպատակների իրացմանը։ Երկխոսության, փոխըմբռնման և համագործակցության խթանմանն ուղղված դիվանագիտական ջանքերը մնում են էական փոխկապակցված և ներդաշնակ տարածաշրջանային միջավայր ձևավորելու հարցում:

Հետամուտ լինելով ավելի սերտ կապերին և աշխատելով ընդհանուր շահերի ուղղությամբ՝ Հայաստանը, Իրանը և Ռուսաստանը փոխկապակցված և ներդաշնակ աշխարհ ստեղծելու ներուժ ունեն: Նման ցանկալի հեռանկարի հասնելու համար, սակայն, կրկին ու կրկին գլխավոր հարցը մնում է այն հանգամանքը, թե ում շահերով կպայմանավորվի Հայաստանի իշխանությունների արտաքին քաղաքականությունը:

Լիանա Պետրոսյան

«Դրօշակ» թիվ 12 2023 թ.

FacebookTwitterOdnoklassnikiTelegramPrint
Լրահոս
Հանդիպում ԷՏԷՔ կուսակցութեան նորընտիր

ՀՅԴ Կիպրոսի Կոմիտէի պատուիրակութիւնը՝ բաղկացեալ Սիմոն Այնէճեանէն եւ Ռաֆֆի Մահտ

20 Նոյեմբեր 2026
Հարաւային Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախու

Հարաւային Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբը Նոյեմբեր 18-ին յարգանքի հանդիսութիւն

20 Նոյեմբեր 2026
Հայհոյանքը փաստի սով Է

Հայաստանի հանրապետութեան նոր Սահմանադրութեան ընդունման հարցը վերածուած է օրակա

20 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Առաջարկի Թաքուն Բաժինը Եւ Ժողո

Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը թէ՛ Ազգային ժողովի եւ թէ՛ կառավարութեան նիս

20 Նոյեմբեր 2026
Նիւ Եորքի Հայութեան Միջամտութեամբ Վար

Նոյեմբեր 8ին, Մենհեթընի «Պոլինկ Կրին» զբօսայգիին մէջ՝ Ատրպէյճանի «Յաղթանակի օր

19 Նոյեմբեր 2026
Պրիւքսէլի երկար ու դժուարին ուղին

Եւրոմիութեան Հայաստանի անդամակցութիւնն ու մերձեցումը՝ նոյնիս՛կ ոլորապտոյտ եւ փ

19 Նոյեմբեր 2026
Դու պիտի գնաս, որ Հայաստանը մնա

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Իշխան

19 Նոյեմբեր 2026
Պիլալ Էրտողանի Լիբանան Այցելութեան Վեր

ՀՅԴ Լիբանանի Հայ դատի մարմինը Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի որդիին` Պի

18 Նոյեմբեր 2026
Բագրատունի Ընդունեց Երկխօսութեան Ազգայ

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Միջին Արեւելքի պատասխանատու եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի

18 Նոյեմբեր 2026
Հայաստանի թշնամիները երբեք գոհ չեն լին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սխալմամբ կարծում է, թե Ադրբեջանին և Թուրքիային շարուն

17 Նոյեմբեր 2026
Երեք տարի անց արցախյան հակամարտություն

Հայ դատի կենտրոնական խորհուրդն այսօր հրապարակել է իր «UNRESOLVED: The Conflict

17 Նոյեմբեր 2026
Այսօրվա լսումները պետք է դառնան ոչ թե

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ Մարդու իրավունքն

16 Նոյեմբեր 2026
ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը հրավիր

ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 16-ին կազմակերպվել էին

16 Նոյեմբեր 2026
Նիդերլանդների ՀՅԴ կառույցի հայտարարութ

2026 թվականի նոյեմբերի 5-ից 8-ը, Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը բռնազա

16 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի խաչմերուկում

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

16 Նոյեմբեր 2026
Հաստատվել է «Հրայր Մարուխյան» հիմնադրա

Առաջադիմական հետազոտությունների եվրոպական հիմնադրամի (Foundation for European

14 Նոյեմբեր 2026
Ցեղասպանութիւնը ուրացողները եւ չՍփիւռք

Շուշիի մէջ Ալիեւ-Էրտողան տանդեմը կը տօնէ Քառասունչորսօրեայ պատերազմի յաղթանակը

14 Նոյեմբեր 2026
Արեւմտեան Գանատայի Հայ Դատի յանձնախում

ՎԱՆԳՈՒՎԸՐ.- Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի ներկայացուցիչներ Յ

13 Նոյեմբեր 2026
Խօսողին Լսող Է Պէտք

Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցաւ ՀԱՊԿ-ի (Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակեր

13 Նոյեմբեր 2026
Ակնարկ. Իրանեան Ուղերձներ` Սպառնական-Գ

Իրանի հոգեւոր պետի խորհրդականին եւ փոխնախագահին` Հայաստանի ուղղութեամբ կատարած

13 Նոյեմբեր 2026
Բոլոր Նյութերը
Հետեվեք մեզ
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Ստացեք մեր լուրերը էլ.փոստով
Loading
ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ Հասցե՝ ՀՀ, ք. Երևան, Մհեր Մկրտչյան 12/1 Հեռախոս՝ (+374) 10 52 17 65, (+374) 10 52 18 74 Էլ. փոստ՝ [email protected]
© ARF Dashnaktsutyun- ARMENIAN REVOLUTIONARY FEDERATION Website by Web Development Company