Եթե փորձ արվի արժևորելու Փաշինյանի գլխավորությամբ ներկա իշխանության գրեթե վեցամյա գործունեությունը, ապա այլ գնահատական չի կարող լինել, քան ամբողջական ձախողումը: Արցախի կորուստն ու Հայաստանի ներկա քաղաքական վիճակը ասվածի անվիճելի ապացույցն են: Խոսքը, սակայն, միայն արտաքին քաղաքականությանը չի վերաբերում, այլև ներազգային, տնտեսական և այլ ոլորտներին:

Ի՞նչ իրավիճակում ենք ներազգային առումով: Հայաստանում հասարակությունը հուսալքված է այն չափով, որ չի հավատում, թե ունակ է իր ուժերով ինչ-որ բան փոխելու սեփական ճակատագրի հարցում: Պառակտված հանրության տարբեր ճամբարները իրար դեմ տրամադրված են թերևս ավելի սևեռուն և խոր անհանդուրժողությամբ, քան թշնամու, որը նստած է երկրի ներսում և ի լուր աշխարհի բարձրաձայնում է իր անհագ հավակնությունների մասին, հայտարարում է, թե Հայաստանը՝ մայրաքաղաքով հանդերձ, ադրբեջանական տարածք է: Գիտական ու արժեքային բոլոր չափանիշները խախտած իշխանությունների քաղաքականությունը անընդունելի է գիտական-մտավորական խավերի համար: Անհանդուրժողությունն ու ագրեսիվ, սադրիչ պահվածքը հայոց ազգային եկեղեցու հանդեպ, Արցախը կործանման հասցնելն ու Հայաստանը կործանման ճամփով տանելը պատճառ են դարձել, որ եկեղեցականները բարձրաձայնեն ազգային-հոգևոր, մշակութային և պատմական արժեքներին պատերազմ հայտարարած իշխանության նկատմամբ իրենց սկզբունքային հակադրության մասին:

Կարելի է հետևել տարբեր հարթակներում իշխանավորների և նրանց հետևորդների խոսքին՝ համոզվելու համար Արցախի և արցախցիների նկատմամբ նրանց ատելության մեջ: Հայ ժողովրդին աննախադեպ ողբերգություններ բերած իշխանության համար Արցախն ու նրա հայ բնակչությունը եղել և մնում են բեռ, որից նրանք փորձեցին ազատվել և շարունակում են ազատվելու փորձեր անել ադրբեջանցիների օգնությամբ: Հայաստանում սեփական ազգային ինքնագիտակցությունն ու պահանջները դրսևորելու արցախահայության բնական իրավունքը բախվում է իշխանության կատաղի հակաքարոզչությանը, շանտաժին, բացահայտ և ոչ բացահայտ սպառնալիքին, արգելքներին և իշխանությունների տիրապետած այլ լծակների:

Իշխանությունը հետևողականորեն իրականացնում է երկրով մեկ և վերևից ներքև իշխանական-վարչական ողջ համակարգի կուսակցականացումը, իսկ այս համակարգում օրինական ճանապարհով տեղ գրավողները ենթարկվում են դատական և այլ բնույթի ճնշումների ու հալածանքների մինչև կամավորապես կամ պետական լծակների միջոցով համակարգից դուրս կմղվեն: Այս պրակտիկան կիրառվում է ոչ միայն քաղաքական-վարչական համակարգում, այլև գիտական, կրթական և կենսագործունեության մնացած բոլոր բնագավառներում: Պաշտոններից ազատվում են գիտական, կրթական, մշակութային և այլ ոլորտների աշխատողները՝ տնօրեններից մինչև ամենակրտսեր վարչական աշխատողները: Ըստ էության, ողջ ժողովուրդը՝ բացառությամբ սեփական թայֆայի, իշխանության համար դիտվում է որպես վտանգ և պոտենցիալ ընդդիմություն: Ինչ վերաբերում է երկրի իրական, քաղաքական ընդդիմությանը, ապա դատական և այլ կարգի հետապնդումները՝ քրեական շինծու գործերի հարուցումն ու տարբեր ժամանակահատվածներով բանտարկությունները, Նիկոլ Փաշինյանի ռեժիմի գլխավոր քաղաքական գործիքն են ներքաղաքական փոխհարաբերությունների ասպարեզում: Իհարկե, ընդդիմության ազատ գործունեությունը խափանելու իշխանության գործիքները շատ ավելի բազմազան են և ընդգրկում են շանտաժի, կաշառքի, մարդկանց պաշտոններով և այլ միջոցներով գնելու, դրանով ընդդիմության ուժերին թուլացնելու, նրա հնարավորությունները սահմանափակելու մեթոդները: Ասվածի վերջին և ակնհայտ օրինակներից է դաշինք կազմած և որպես իշխանական թիմի մաս քաղաքապետարան անցած խմբակցության «հանկարծակի» հրաժարումը իր հիմնադիր ղեկավարից:

Իշխանության վերաբերմունքը Սփյուռքի նկատմամբ ուղղակիորեն հետևյալը եղավ և է. «Ովքեր կպարեն դուդուկիս տակ, նրանց էլ կճանաչեմ որպես Սփյուռք և Սփյուռքի ներկայացուցիչներ»: Բնականաբար, այս քաղաքականությունը դարձավ հայրենիքի և Սփյուռքի միջև կապերի և հարաբերությունների խզման պատճառ: Ավելին, իր հակազգային ու բռի գործելակերպը շարունակելով՝ Հայաստանի իշխանական-վարչական ամբողջական համակարգը տնօրինող անձը հանդգնեց «պատժել» նաև սփյուռքահայերին: Այլ կերպ չի կարելի կոչել հայրենիքով ապրող, այդ հայրենիքի ճակատագրին կյանքը նվիրած մարդկանց անցանկալի անձ հայտարարելն ու նրանց առջև հայրենիքի դռները փակելը: Ասվածի վառ օրինակն է Ֆրանսիայի հայկական կազմակերպությունների համակարգող խորհրդի համանախագահ և ՀՅԴ բյուրոյի անդամ Մուրադ Փափազյանի պարագան: Մուրադ Փափազյանը, սակայն, չհաշտվեց այս անօրինականության հետ և հարցը վիճարկեց հենց Հայաստանի իրավական համակարգում:
Ամիսներ շարունակ, թե՛ երկրի Ազգային անվտանգության ծառայությունը և թե՛ այլ մարմինները բերանները ջուր առած՝ պապանձվեցին՝ չկարողանալով որևէ պատճառ, իսկ ավելի ճիշտ՝ պատճառաբանություն ներկայացնել, թե ինչո՞ւ և ի՞նչ իրավունքով են հայ մարդու առջև փակվում հայրենիքի դռները:

Ավելին, ակնհայտ դարձավ, որ Սփյուռքի տարբեր համայնքներում իշխանության համար անցանկալիների ցուցակներ էին կազմվել: Դատական քաշքշուկներից հետո նիկոլական խուժանապետության ներքո գործող դատարանն անգամ քաջություն գտավ իր մեջ՝ վերացնելու այս խայտառակ ու անօրինական արգելքը: Իշխանական համակարգի մանկլավիկներն ու սազանդարները շարունակում են լռել, կարծես ոչինչ էլ չի պատահել: Մնաց, սակայն, տեղի ունեցածի բարոյական, քաղաքական հետևանքը՝ երկրի, հայրենի և Սփյուռքի հայության, ինչպես և օտարների աչքին Հայաստանի, որպես պետության, հեղինակազրկումը: Հետևանքը եղավ նաև սփյուռքահայ գործչի և գործիչների ծանր ապրումները, հայրենիք գալու և հայրենիքին օգտակար լինելու հնարավորության կասեցումը: Բայց մենք իրավունք ունենք հարցնելու՝ ո՞վ է պատասխան տալու տեղի ունեցած անօրինականության համար: Ո՞վ է պատասխան տալու այն բոլոր զինվորական, քաղաքական, վարչական և այլ ոլորտների գործիչների համար, որոնց բարոյական վարկին և ֆիզիկական կյանքին վնաս հասցնելով՝ ամիսներ և նույնիսկ տարիներ շարունակ բանտերում փակեցին ու նախապես հայտարարված մեղադրանքները չհաստատելով՝ բաց թողեցին: Ո՞վ է պատասխան տալու բժիշկ հասարակական գործչի համար, որը չդիմանալով իրավական-դատական հետապնդումներին ու քաշքշուկներին՝ մահացավ դատարանի դահլիճում:

Ո՞վ է պատասխան տալու պատերազմի մասնակից հայտնի գեներալին սայլակի վրա ամիսներ շարունակ դատարանի դահլիճներ բերելու ու պարբերաբար բանտարկելու համար մինչև ուժերի սպառումն ու մահը: Ո՞վ է պատասխան տալու երկրի վարչապետի ծառայողական մեքենայի սպանած հղի կնոջ համար, ո՞վ է պատասխան տալու հակահրդեհային և հակասանիտարական խայտառակ պայմաններում փակված զինվորների ողջ-ողջ այրվելու համար, ո՞վ է պատասխան տալու զինվորական ծառայության ընթացքում անհեթեթ պատճառներով մահացած ու սպանված զինվորների և վերջապես կանխավ պարտված, երկու պատերազմներում նահատակված հազարավոր անմեղ զոհերի համար: Կարծում ենք՝ բոլորի համար էլ պարզ է, թե ով է ամենից առաջ պատասխան տալու:

Հայաստանի գործող իշխանությունն՝ իր առաջնորդի գլխավորությամբ, պատերազմ է հայտարարել ոչ միայն ապրող հայությանը, այլև նախորդող սերունդներին, ազգային ինքնությանը, հայ ժողովրդի պատմությանը, մշակույթին ու անգամ…երազանքներին: Նիկոլ Փաշինյանի համար չկա հայ ժողովրդի պատմություն, այլ կա միայն Հայաստանի պատմություն, հայրենիքը Հայաստանի Հանրապետության այն հատվածն է, որտեղ ինքը դեռ կարող է պտտվել: Թեև վայ ղեկավարի համար ներկա պետությունը նույնպես կորցրել է արժեքը, նա պատրաստվում է ոչ միայն պետության հիմքը՝ Սահմանադրությունը, փոխել, այլև առհասարակ հրաժարվել այս պետությունից և ստեղծել չորրորդ հանրապետություն: Եթե երբևէ ասվեր, թե Հայաստանին նման ապագա է սպասվում, պատմողին խելագարի տեղ կդնեին:
Խելագա՞ր է, թե՞ խելագար չէ պետության գլխին նման խաղեր մոգոնողը: Գուցե նա մի օր, իսկապես, խելագար ձևանա պատասխանատվությունից խուսափելու համար, սակայն բոլշևիկորեն երկիրը քանդելու և նրա տեղը նորը շինելու խելացնորությունը ավելի քան լուրջ սպառնալիք է Հայաստանի համար: Իհարկե, շատերը անմիջապես հասկացան, որ այս ամենը թուրք-ադրբեջանական պահանջ է, ինչը պատրաստվում են Հայաստանի ղեկավարները կատարել իշխանությունը պահպանելու համար արտաքին երաշխիքներ ստանալու նպատակով: Բայց, հավանաբար, միակ պատճառը սա չէ: Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս ոտնահարելով պետության հռչակագիրն ու Սահմանադրությունը՝ պետական կարգի դեմ թույլ է տվել ոտնձգություններ, եթե չասենք, դավաճանություն:

Նոր Սահմանադրությունն ու նոր հռչակվող հանրապետությունը թերևս մոռացնել տան նախկինի մասին, դատարկ նոր էջ բացելով նաև երրորդ հանրապետությունը կործանողի կենսագրության մեջ, և գուցե նախկին ամեն ինչի՝ պետության, հայրենիքի, պատմության ու մշակույթի ու անգամ ազգային ինքնագիտակցության հարցում բացվի այդ դատարկ էջը: Ուզում ենք կրկնել այն միտքը, որը Փաշինյանի կառավարման առաջին տարիներին գրել է «Դրօշակը»: Նիկոլ Փաշինյանը գնում է այն մոլագարի ճանապարհով, որը մեկ անգամ ոճիր գործելուց հետո ստիպված է անընդհատ նոր ոճիրներ գործել նախորդների համար պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակով: Կհաջողվի արդյո՞ք դա նրան: Կարծում ենք՝ սա չէ գլխավորը, այլ այն, թե կհաջողվի՞ սատանայական շրջանից դուրս բերել և փրկել երկիրը կործանումից: Սա մի հարց է, որի լուծման համար պատասխանատու են բոլորը, իսկ ավելի շատ պատասխանատու են նրանք, ովքեր հավակնում են նման պատասխանատվության:

«Դրօշակ» թիվ 1, 2024թ.