­Քա­ռա­սուն օ­րեր ա­ռաջ, թե­սա­ղո­նի­կա­հա­յու­թե­նէն հրա­ժեշտ ա­ռաւ իր ար­ժա­նա­ւոր ան­դամ­նե­րէն՝ ընկ. ­Գա­լուստ ­Չա­մա­սեան։ ­Հան­գու­ցեա­լը տաս­նեակ տա­րի­ներ հա­ւա­տար­մու­թեամբ գոր­ծեց հա­մայն­քի կեան­քէն ներս, ա­ռանց եր­բեք զլա­նա­լու իր ամ­բողջ կա­րե­լիու­թիւն­նե­րով մաս­նա­կից դառ­նալ հան­րա­յին կեան­քին։

Ծ­նած էր 1937-ին ­Թե­սա­ղո­նի­կէի մէջ եւ փոքր տա­րի­քէն ե­ղած էր Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ան­դամ, իսկ նոյն հա­ւա­տար­մու­թեամբ ե­րի­տա­սարդ տա­րի­քին իր եր­դումը տա­լով՝ մտած էր Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցո­թեան շար­քե­րը, ո­րուն ծա­ռա­յեց ան­սա­կարկ նո­ւի­րու­մով։

Ու­սում­նա­սէր իր նկա­րա­գի­րը ի­րեն մղեց ու­սա­նիլ դե­ղա­գոր­ծու­թիւն, իսկ նոյն աս­պա­րէ­զին մէջ ան դար­ձաւ յար­գո­ւած ու սի­րո­ւած գիտ­նա­կան մը։

­Ծայր աս­տի­ճան ըն­թեր­ցա­սէր՝ ինք­նաշ­խա­տու­թեամբ տի­րա­ցաւ հա­յե­րէն լե­զո­ւին եւ այլ լե­զու­նե­րու բարձր մա­կար­դա­կին։ ­Տա­րի­նե­րուն ըն­թաց­քին կազ­մեց հա­յե­րէն գիր­քե­րու հա­րուստ գրա­դա­րան մը, իսկ ա­մէն ա­ռի­թով ­Հա­յաս­տա­նէն ու ար­տա­սահ­մա­նէն կը ստա­նար հայ­կա­կան գիր­քեր, ո­րոնք կը կար­դար մեծ յափշ­տա­կու­թեամբ։ ­Հա­ւա­տա­ւոր ըն­թեր­ցողն էր «Ա­զատ Օր»-ին, միշտ ան­համ­բեր սպա­սե­լով, որ թեր­թը հաս­նի իր մօտ եւ զայն կար­դայ մեծ հա­ճոյ­քով։

Որ­պէս շրջա­նի կո­մի­տէի ան­դամ, ան հե­տա­մուտ ե­ղաւ ­Հայ դա­տի ծա­նօ­թաց­ման օ­տար շրջա­նակ­նե­րուն մէջ։ ­Մաս կազ­մեց նաեւ ­Թե­սա­ղո­նի­կէի թա­ղա­յին խոր­հուր­դին, հոն եւս եր­կար տա­րի­նե­րու ծա­ռա­յու­թիւն մա­տու­ցե­լով։
­Թաղ­ման ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը տե­ղի ու­նե­ցաւ ­Թե­սա­ղո­նի­կէի Ս. Աս­տո­ւա­ծա­ծին ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ ներ­կա­յու­թեամբ բազ­մա­թիւ բա­րե­կամն­մե­րու եւ գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­նե­րուն։ Շր­ջա­նի հո­գե­ւոր հո­վի­ւի տո­ւած քա­րո­զէն ետք, հա­յե­րէ­նով եւ յու­նա­րէ­նով դամ­բա­նա­կան խօ­սե­ցան ըն­կեր­ներ ­Յո­վիկ ­Գա­սա­պեան եւ ­Պետ­րոս ­Հա­լա­ճեան, ո­րոնք վեր ա­ռին հան­գու­ցեա­լի ար­ժա­նիք­նե­րը։ Ա­պա, բո­լո­րին սի­րե­լի ըն­կե­րոոջ մար­մի­նը հո­ղին յանձ­նո­ւե­ցաւ «­Վէր­քե­րով լի» եր­գի ծանր կշռոյ­թին տակ։

***
Ընկ. ­Յո­վիկ ­Գա­սա­պեա­նի դամ­բա­նա­կա­նը

­Սի­րե­լի ըն­կեր ­Գա­լուստ,

­Մա­հո­ւան լու­րը տխրու­թիւն պատ­ճա­ռեց բո­լո­րիս, ա­ւե­լի աղ­քատ դարձ­նե­լով մեր կազ­մը, ինչ­պէս նաեւ առ­հա­սա­րակ հայ­կա­կան հա­մայն­քը եւ տե­ղա­կան ազ­գա­յին կեան­քը։ Ե­րէկ գի­շեր, երբ ըն­կեր­նե­րով այ­ցե­լե­ցինք բնա­կա­րանդ յար­գան­քի տուրք մա­տու­ցե­լու հա­մար ըն­տա­նի­քիդ, խնդրե­ցի տի­կի­նէդ ցոյց տալ գրա­դա­րանդ։ Ա­յո՛, մտա­ծում­ներս ճիշդ էին։ ­Հա­յոց պատ­մու­թեան հա­տոր­ներ, եր­գա­րան­ներ, գրա­կա­նու­թեան նմուշ­ներ եւ այլ հրա­տա­րա­կու­թիւն­ներ կը կազ­մէին հո­գե­ւոր զի­նա­նոցդ։ ­Դուն ա­ւագ սե­րուն­դի այդ ըն­կեր­նե­րէն էիր, որ միշտ քաջ կը գի­տակ­ցէիր ե՛ւ ազ­գա­յին գոր­ծի, ե՛ւ ա­նոր նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար ներ­քին գա­ղա­փա­րա­կան պատրաս­տու­թեան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւ­նը։ Այ­սօ­րո­ւան ցա­ւա­լի ի­րո­ղու­թիւ­նը այն է, որ քիչ են այ­լեւս քեզ նման գրա­գէտ պատ­րաս­տու­թիւն ու­նե­ցող հա­յե­րը, բան մը, որ կը պակ­սի ժա­մա­նա­կէ ի վեր մեր շրջա­նակ­նե­րուն մէջ եւս։

­Հա­մեստ, խո­նարհ, ըն­թեր­ցա­սէր, լաւ մաս­նա­գէտ որ­պէս հին դե­ղա­գործ, ազ­նիւ բնա­ւո­րու­թիւն ու­նե­ցող մարդ՝ ձեր­բա­զա­տո­ւած ա­մէն տե­սա­կի մե­ծա­մի­տա­կան եւ պար­ծան­քի բար­դոյթ­նե­րէ։ Կ­՚ար­ժէ յի­շել, որ 90-ա­կան­նե­րուն սկիզ­բը մաս կազ­մե­ցիր մար­դա­սի­րա­կան օգ­նու­թեան թռիչք­նե­րուն դէ­պի նո­րան­կախ եւ Ար­ցա­խի ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րին մէջ մղո­ւած ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը։ ­Ներդ­րումդ որ­պէս դե­ղա­գործ մեծ էր՝ մա­նա­ւանդ ա­ռող­ջա­պա­հա­կան բնոյթ ու­նե­ցող մթեր­քին վե­րա­բե­րեալ, որ պի­տի հաս­նէր հայ­րե­նիք։ Այդ օր­հա­սա­կան ժա­մե­րուն՝ ­Կա­րա­պե­տին, ­Վա­հէին եւ օ­րո­ւան կո­մի­տէի ըն­կեր­նե­րուն հետ կազ­մա­կեր­պա­կան լուրջ աշ­խա­տան­քով թի­կունք կանգ­նե­ցաք ան­մի­ջա­կան ձե­ւով ­Հա­յաս­տա­նին եւ հայ ժո­ղո­վուր­դին։

­Սի­րե­լի ըն­կեր,

ծա­ռա­յե­ցիր հա­ւա­տար­մու­թեամբ մին­չեւ վեր­ջերս Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան կազ­մին մէջ, մե­զի թող­նե­լով որ­պէս ժա­ռանգ ան­մո­ռա­նա­լի յի­շա­տակդ, գոր­ծու­նէու­թիւնդ եւ ան­շուշտ որ­դիդ՝ ­Մե­րու­ժա­նը, որ վեր­ջին տա­րի­նե­րուն ստանձ­նեց շրջա­նիս Հ.Մ.Ը.Մ-ի սկաու­տա­կան կո­րի­զի ստեղծ­ման դժո­ւար ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը։
Եր­թաս բա­րով, սի­րե­լի ըն­կեր ­Գա­լուստ։