Տեսակետ

Ազգերի գոյատևումը, զարգացումն ու հզորացումը պատահականության արդյունք չեն։ Յուրաքանչյուր ազգ պատմության ընթացքում ձևավորում է իր ապրելու իմաստը՝ որպես համախմբող նպատակ, ազգային իղձ և ապագայի տեսլական։ Այն իր մեջ ամփոփում է ազգային ինքնությունը, արժեհամակարգը և պատմական հիշողությունները։

Ազգային իղձը ծնվում է տվյալ ազգի պատմական փորձառություններից՝ պատերազմներից, պայքարներից, պարտություններից և դժվարություններից, ինչպես նաև հաղթանակներից ու վերածննդի դրվագներից՝ դառնալով ազգային հավաքական գիտակցության կորիզը և վերածվելով ապագայի հանդեպ կենսական ձգտումների շարժիչ ուժի։

Ազգային իղձը միաձույլ և համապարփակ հայեցակարգ է, որը սահմանում է ազգ-պետության (nation-state) էությունը, ռազմավարական առաջընթացն ու ապագայի ընկալումը։ Այն տեղ է գտնում և ամրագրվում պետական կարևոր փաստաթղթերում՝ սկսած անկախության հռչակագրից մինչև սահմանադրություն, ինչպես նաև ազգային-պետական նշանակության այլ իրավական կամ քաղաքական փաստաթղթերում։ Այս կերպ, այն դառնում է ռազմավարական փաստաթղթերի հիմքը և վերածվում է պետական քաղաքականության առանցքի։ Դրա հիման վրա ձևավորվում են ոլորտային ռազմավարություններ՝ միտված այդ գերնպատակների իրականացմանը, և ըստ այդմ տեղի է ունենում յուրաքանչյուր ոլորտի առաջնահերթությունների հստակեցում՝ կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ կտրվածքներով։ Եվ այսպես ուրվագծվում է նաև տվյալ պետության ազգային անվտագության մոդելը։

Ցանկացած պետություն իր կառավարման համակարգը կառուցում և գործունեության է մղում ազգային նպատակների, արժեհամակարգի և ինքնիշխանության հաստատման տրամաբանությամբ։

Այն, ինչ տեղի է ունեցել և շարունակում է տեղի ունենալ Հայաստանում՝ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման տարիներին և, մասնավորապես, վերջին շրջանում, հակասում է պետականության վերոհիշյալ սկզբունքներին և առահասարակ անկախ ու ինքնիշխան պետություն կերտելու գաղափարին։

Փորձ է արվում ջնջել հայկական ազգային իղձի հիմնարար բաղադրիչները։ Այս ջանքերը արտահայտվում են մի քանի հիմնական ուղղություններով։ Նախ, արժեզրկվում են մեր ազգային խորհրդանիշները՝ այդ թվում պետական օրհներգը փոխելու փորձերով և Արարատ կամ Արագած արհեստական բանավեճերով։ Երկրորդ, փորձում են փակել Արցախյան ազատամարտի էջը, նպատակ ունենալով՝ սպանել արդար պայքարի ոգին։ Երրորդ, կասկածի տակ են առնվում պատմական ճշմարտություններն ու չբուժված վերքերը։ Դրա վկայությունը իշխանությունների երկիմաստ և ժխտողական դիրքորոշումն է Հայոց ցեղասպանության հարցում։

Այս գործընթացը տեղի է ունենում ոչ միայն քաղաքական, այլև բարոյական և իրավական հարթություններում։ Արցախի ժողովրդի նկատմամբ սերմանվում է ատելություն։ Նրանց մեղադրում են չկռվելու մեջ և Արցախի կորստի պատասխանատվությունը գցում նրանց վրա։ Այդ կերպ ուրանում են մեր պատմական անցյալը, անմեղ զոհերի հիշատակը և մեր նահատակների սխրագործությունները։

Այս քաղաքականության վերջին փուլում իրականացվում են Սահմանադրությունը փոփոխելու և Անկախության հռչակագիրը վտանգելու քայլեր։

Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը փաստացի վտանգված է. եթե չեղարկվի Անկախության հռչակագիրը և Սահմանադրությունը այլևս չհենվի հռչակագրում ամրագրված համազգային նպատակների վրա, ապա կարելի է ասել, որ կփակվի Երրորդ Հանրապետության պատմության վերջին էջը։ Իսկ այն, ինչ կարող է ծնվել դրա փոխարեն, բազմաթիվ ենթադրությունների տեղիք կարող է տալ, սակայն մեկ բան հստակ է՝ դա չի լինելու հայկական։

Ուստի.

անհրաժեշտ է այս կործանարար ընթացքը կասեցնել հետևեալ ճանապարհային քարտեզով․

1․ աջակցել Արցախի վտարանդի կառավարության (government-in-exile) և պետական ինստիտուտների անխափան գործունեությանը՝ ապահովելով Արցախի քաղաքական ժառանգության շարունակականությունը և դրա արդիականացումը՝ ադապտացնելով ներկա իրողություններին ու մարտահրավերներին։
– Ներդնել միջոցներ, այդ կառույցների միջազգային ճանաչման հնարավորությունները մեծացնելու համար։

2․ Կազմակերպել համահայկական վեհաժողով՝ Հայաստանում, Արցախում և սփյուռքում գործող քաղաքական կուսակցությունների, համայնքային կազմակերպությունների, կրթական-ակադեմիական և մշակութային կառույցների, ինչպես նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու մասնակցությամբ՝ մշակելու համազգային ծրագիր ուղղված մեր ազգային իղձերի իրագործմանն ու պետականության հիմնասյուների ամրապնդմանը։
– Ձեւավորել Համահայկական խորհուրդ համակարգելու համար համազգային ծրագրից բխող նպատակների իրականացման աշխատանքները՝ կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ փուլային տրամաբանությամբ։
– Ընդունել հռչակագիր, որը, միաժամանակ, կարժևորի հայ ժողովրդի պետական ինքնիշխանության իրավունքը, կընդգծի Արցախի չլուծված կարգավիճակի հարցը և ինքնորոշման իրավունքի չիրացվածության փաստը, ինչպես նաև կստանձնի հանձնառություն հանգուցալուծելու երրորդ հանրապետության սահմանադրական ճգնաժամը։
– Խորհրդի աշխատանքները պետք է հիմք հանդիսանան այլընտրանքային, զուգահեռ կառավարություն կազմակերպելուն՝ իր բոլոր ատրիբուտներով։

3․ Հստակ արձանագրել եւ միջազգային հանրությանը ներկայացնել ներկայիս վարչակազմի լեգիտիմության բացակայությունը՝ ընդգծելով կոնսենսուս (-1)-ի իրողությունը։
– Մշակել փաստաթուղթ, որը միջազգային հանրությանը կիրազեկի այս իշխանությունների անօրինական գործողությունների ու հակաժողովրդական բնույթի մասին և կարտացոլի կոնսենսուս (-1) -ի հստակ պատկերը վեհաժողովի մասնակից կազմակերպությունների ստորագրությունների միջոցով։
– Համահայկական խորհուրդը զարգացնել ու վերածել, ոչ միայն համակարգող մարմնի այլև համազգային քաղաքական մանդատ կրողի։

4․ Կազմակերպել ինստիտուցիոնալ և ցանցային դիմադրություն՝ Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունը ներքին թշնամու ճիրաններից ազատագրելու նպատակով։
– Անհրաժեշտ է ներքին և արտաքին ճակատների գործողությունների համակարգում:
– Սահմանադրականության վերականգման նպատակով՝ երկրի ներսում առաջացնել լիարժեք երկիշխանություն, ոչ միայն փողոցում, այլ ինստիտուցիոնալ մակարդակում, առաջ քաշելով այլընտրանքային կառավարության լեգիտիմության հարցը, որը հիմնված կլինի հայ ժողովրդի իրական ու կենսական շահերի պաշտպանության վրա։

Պետք է կանգնեցնել Էրդողան-Ալիև-Փաշինյան եռյակի պանթուրքական ծրագիրը, վերջինիս հակադրելով Միացյալ Հայաստանի կերտման հայեցակարգը, որի ուղղությամբ առաջին և անշրջանցելի քայլը պետք է լինի Արցախի վերազատագրումը։

Միայն այս ճանապարհով կդրսեւորվի հայկական ինքնիշխանությունը և կվերագտնվի մեր արժանապատիվ տեղը նոր ձեւավորվող բազմաբևեռ աշխարհակարգում։

Արշակ Մեսրոպյան

________________________________________________________

(անգլերեն տարբերակը՝ ստորեւ)

The National Dream: The Guarantor of State Longevity

The survival and development of nations are not a matter of chance. Every nation, through the course of its history, shapes a meaning for its existence—a unifying goal, a national dream, and a vision for the future. This encompasses national identity, a system of shared values, and collective historical memory.

The national dream is born from a nation’s historical experiences: its wars, struggles, defeats, and hardships, as well as its victories and moments of rebirth. It becomes the core of the national consciousness and transforms into a driving force behind vital ambitions for the future.

Far from being a mere abstraction, the national dream is a cohesive and comprehensive concept. It defines the essence of the nation-state, charts its strategic direction, and shapes its perception of the future. It is reflected and enshrined in key state documents, from the Declaration of Independence to the Constitution, and in other legal and political documents of national significance. Thus, the national dream becomes the foundation for strategic planning and forms the axis of state policy. Sectoral strategies are then developed to advance these overarching goals, by clarifying each sector’s priorities in short, medium, and long-term timeframes. In doing so, the framework for the state’s national security model is also established.

Every state builds and operates its governance system based on its national objectives, core values, and the responsibility of safeguarding sovereignty.

What has occurred, and continues to unfold in Armenia under the leadership of Nikol Pashinyan, particularly in recent times, stands in direct contradiction to these fundamental principles of statehood and to the very idea of building an independent and sovereign nation-state.

Deliberate efforts are underway to dismantle the essential components of the Armenian national dream. These efforts are evident in several key areas. First, national symbols are being downgraded by the current administration, such as attempts to change the national anthem and provoking artificial debates over national symbols such as Mount Ararat and Mount Aragats. Second, there is an attempt to close the chapter on the Artsakh liberation movement, intending to extinguish the spirit of righteous struggle at large. Third, unresolved historical truths and wounds are being called into question, as reflected in the administration’s ambiguous and denialist stance regarding the Armenian Genocide.

This process is unfolding not only in the political arena but also extends into the moral and legal domains. A campaign of hostility is being directed against the people of Artsakh, who are persistently accused of not having fought and are unjustly burdened with the blame for its loss. In this manner, the nation’s historical past, the memory of innocent victims, and the heroism of its martyrs are being renounced.

Representing the gravest consequence of this legal agenda, the final phase of the policy involves efforts to amend the Constitution and place the Declaration of Independence in jeopardy. Armenia’s Third Republic now stands at risk. Should the Declaration be nullified and the Constitution cease to be grounded in the national objectives enshrined within it, the final chapter of the Third Republic’s history would effectively be closed. Whatever may emerge in its place remains open to speculation, but one thing is certain: in essence, it will no longer be Armenian.

Therefore:

It is imperative to put an end to this destructive process by implementing the following roadmap:

1. Support the Government-in-Exile and State Institutions of Artsakh.
Support the uninterrupted operation of Artsakh’s government-in-exile and state institutions, ensuring continuity of Artsakh’s political legacy and adapting it in response to present realities and challenges.

– Resources should be allocated to increase the international visibility and recognition of these institutions.

2. Convene a Pan-Armenian Assembly
Organize a Pan-Armenian Assembly with the participation of political parties, community organizations, educational, academic, and cultural institutions operating in Armenia, Artsakh, and the diaspora, as well as the Armenian Apostolic Church. The goal would be to develop a pan-national program aimed at realizing the Armenian national dream and reinforcing the pillars of statehood.

– Establish a Pan-Armenian Council to oversee the coordinated implementation of the pan-national program’s objectives through phased short, medium, and long-term action plans.
– Adopt a declaration valuing and upholding the Armenian people’s right to state sovereignty, reaffirming the unresolved status of Artsakh and its right to self-determination, and the commitment to resolve the constitutional crisis of the Third Republic.
– The Council’s work should lay the groundwork for forming and organizing an alternative, parallel government, complete with full institutional attributes.

3. Declare the Illegitimacy of the Current Regime
Clearly document and present the ruling regime’s lack of legitimacy to the international community, showcasing the reality of the “consensus (-1)” situation.

– Develop a comprehensive report to inform the international community about the unlawful actions and anti-democratic nature of the current government, supported by the signatures of the Pan-Armenian Assembly’s participating organizations to illustrate the consensus (-1).
– Transform the Pan-Armenian Council into not only a coordinating body but also the bearer of a national political mandate.

4. Organize Institutional and Network-Based Resistance

Build an institutional and networked resistance to liberate Armenia’s Third Republic from the grip of internal enemies.

– Proper coordination of actions on both domestic and external fronts is necessary.
– For the purpose of restoring constitutional order, create a situation of complete de facto dual governance within the country, not merely through street protests but also at the institutional level, by asserting the legitimacy of an alternative government grounded in the defense of the real and vital interests of the Armenian people.

It is essential to tackle the pan-Turkic agenda pursued by the Erdogan-Aliyev-Pashinyan alliance by advancing the concept of a United Armenia, whose first and non-negotiable step must be the re-liberation of Artsakh.
Only through such measures can Armenian sovereignty be reasserted, and the nation reclaim its rightful and dignified place in the emerging multipolar world order.

Arshak Mesrobian