Թերեզա Երեմեանի վկայութիւնը Սենատի յատկացումների ենթայանձնաժողովում աջակցում է արցախահայութեան վերադարձի իրաւունքին եւ Հայաստանին տրամադրուող ԱՄՆ անվտանգային աջակցութեան ընդլայնմանը

ՈւԱՇԻՆԿԹԸՆ – Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբը (ANCA) ԱՄՆ Սենատի յատկացումների յանձնաժողովին ներկայացրել է վկայութիւն՝ կոչ անելով 2027 ֆինանսական տարուայ յատկացումների մասին օրէնքում ներառել դրոյթներ, որոնք կը պահանջեն հայ պատանդների անյապաղ ազատ արձակումը, Լեռնային Ղարաբաղից (Արցախից) բռնի տեղահանուած հայերի վերադարձի իրաւունքի ապահովումը, Հայաստանին տրամադրուող անվտանգային աջակցութեան ուժեղացումը եւ ԱՄՆ-ի ռազմական օգնութեան նկատմամբ նոր սահմանափակումներ Ադրբեջանի համար։

Հայ Դատի Ամերիկայի Յանձնախումբի Կառավարական հարցերի տնօրէն Թերեզա Երեմեանի վկայութիւնը, որը ներկայացուել է Պետական վարչութեան, արտաքին գործառնութիւնների եւ առնչակից ծրագրերի ենթայանձնաժողովին, հրապարակուել է այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանում պահուող հայ պատանդների ապօրինի կալանքի ժամկէտը գերազանցել է 1.000 օրը, իսկ վարչակազմի կողմից «907-րդ յօդուածի» բացառութեան անխոհեմ երկարաձգումը շարունակում է քննադատութեան արժանանալ Կոնգրեսում։

«Գրեթէ երեք տարի անց այն բանից, երբ Ադրբեջանի 2023 թուականի սեպտեմբերեան ռազմական յարձակման հետեւանքով Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) ամբողջ բնիկ հայ բնակչութիւնը բռնի տեղահանուեց՝ էթնիկ զտման գործողութեան հետեւանքով տարածաշրջանը դատարկելով աւելի քան 150.000 հայերից, այդ արշաւի եւ Ուաշինգտոնի՝ Բաքուին պատասխանատուութեան ենթարկելու շարունակական դժկամութեան հետեւանքները շարունակում են մնալ չափազանց լուրջ», — ենթայանձնաժողովին ասել է Երեմեանը։

Տեղահանուած արցախահայերի վերադարձի իրաւունքի ապահովումը

Վկայութեամբ պահանջւում է առնուազն 100 միլիոն ԱՄՆ դոլար տրամադրել 2023 թուականին Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանուած աւելի քան 100.000 հայերի մարդասիրական, վերաբնակեցման եւ վերականգնման կարիքների համար։ Նրանք միանում են 2020 թուականի Արցախեան պատերազմից յետոյ տեղահանուած տասնեակ հազարաւոր հայերին։

Երեմեանը յորդորել է, որ ցանկացած աջակցութեան ռազմավարութիւն «յստակօրէն հաստատի եւ աջակցի տեղահանուած հայերի՝ Լեռնային Ղարաբաղում իրենց տները վերադառնալու իրաւունքին՝ նրանց անվտանգութիւնը երաշխաւորելով մշտական միջազգային վերահսկողութեան մեխանիզմի միջոցով»։

Հայաստանի անվտանգութեան ամրապնդումը

Վկայութիւնը կոչ է անում առնուազն 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար տրամադրել Հայաստանի անվտանգութիւնն ու ինքնիշխանութիւնն ամրապնդելու նպատակով՝ նշելով, որ Ադրբեջանը շարունակում է օկուպացնել Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի աւելի քան 240 քառակուսի քիլոմեթրը, մինչ երկու երկրները անցկացրել են սահմանազատման շուրջ մէկ տասնեակից աւելի բանակցային փուլեր։

«Հայաստանը՝ ՆԱԹՕ-ի «Գործընկերութիւն յանուն խաղաղութեան» ծրագրի անդամ եւ պատմականօրէն ԱՄՆ-ի ղեկավարած խաղաղապահ առաքելութիւններին բնակչութեան թուաքանակի համեմատութեամբ ամենամեծ ներդրումն ունեցած երկրներից մէկը, շարունակում է բախուել անվտանգութեան սուր սպառնալիքի՝ Ադրբեջանի կողմից իր ինքնիշխան տարածքի շարունակական օկուպացիայի եւ սահմանին Բաքուի ռազմական կուտակումների պատճառով, նոյնիսկ սահմանազատման բանակցութիւնների պայմաններում», — նշուած է վկայութեան մէջ։

Ադրբեջանին տրամադրուող օգնութեան պայմանաւորումը

Վկայութիւնը կոչ է անում ենթայանձնաժողովին արգելել Ադրբեջանին ԱՄՆ-ի ռազմական կամ անվտանգային աջակցութիւնը, քանի դեռ Միացեալ Նահանգների նախագահը չի հաստատել, որ Բաքուն ազատ է արձակել բոլոր հայ կալանաւորներին, դուրս է բերել իր ուժերը Հայաստանի տարածքից, պաշտպանել է հայկական մշակութային ու քաղաքացիական սեփականութիւնը եւ ճանաչել է տեղահանուած հայերի՝ հայրենիք վերադառնալու իրաւունքը։

Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ջիմ Քոստան (Դեմոկրատ, Քալիֆորնիա) նմանատիպ դրոյթ է ներկայացրել որպէս փոփոխութիւն H.R. 8595 օրինագծին՝ 2027 թուականի Ազգային անվտանգութեան, Պետական վարչութեան եւ առնչակից ծրագրերի յատկացումների մասին օրէնքին։ Երեմեանը Սենատին յորդորել է այդ հաւաստագրման պահանջն անմիջապէս ներառել 2027 ֆինանսական տարուայ օրինագծում։

«Այս հաւաստագրման պահանջը մարմնաւորում է արդիւնաւէտ եւ կատարելի այնպիսի չափանիշ, որի համար նախատեսուած էր 907-րդ յօդուածը, եւ որը վարչակազմի բացառութիւնը չի կարողացել ապահովել», — ասել է Երեմեանը։ «907-րդ յօդուածի բացառութիւնը չի նպաստել Ադրբեջանի բարեխիղճ քայլերին՝ ռազմագերիների ազատ արձակման, Հայաստանի տարածքից զօրքերի դուրսբերման կամ Արցախում հայկական մշակութային եւ քաղաքացիական սեփականութեան պաշտպանութեան հարցերում»։

Վկայութիւնը նաեւ կոչ է անում Կոնգրեսին վերացնել նախագահի միանձնեայ իրաւասութիւնը՝ հրաժարուելու 907-րդ յօդուածի կիրարկումից, վերականգնելով Ադրբեջանին ԱՄՆ-ի ռազմական եւ անվտանգային աջակցութեան օրէնսդրական արգելքը, եթէ չկան պահանջուող հաւաստագրումները։

Հայ պատանդների ազատ արձակման պահանջ

Ադրբեջանում պահուող հայ պատանդների ապօրինի կալանքի 1.000-րդ օրը լրացաւ 2026 թուականի յունիսի 23-ին։ Փետրուարին Ադրբեջանը տասնվեց հայ կալանաւորների, այդ թւում՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին քաղաքական եւ ռազմական ղեկավարների, դատապարտեց 15 տարուց մինչեւ ցմահ ազատազրկման՝ դատավարութիւններով, որոնք միջազգային իրաւապաշտպան կազմակերպութիւնները, իրաւագէտներն ու Եւրոպական խորհրդարանը գնահատել են որպէս արդարադատութեան կոպիտ խախտում։

Երեմեանը ենթայանձնաժողովին կոչ է արել յանձնարարել ԱՄՆ-ի պետական քարտուղարին «բոլոր մակարդակներով ներգրաւուել ադրբեջանական իշխանութիւնների հետ՝ յստակ ընդգծելով 2020 թուականի նոյեմբերի 9-ի յայտարարութեամբ եւ միջազգային իրաւունքով ստանձնած պարտաւորութիւնները կատարելու կարեւորութիւնը՝ անյապաղ եւ առանց նախապայմանների ազատ արձակելու բոլոր մնացած ռազմագերիներին եւ գերեվարուած քաղաքացիական անձանց»։