Ժողովին ընթացքին խօսք առաւ Արցախի Ազգային ժողովի նախագահ Դաւիթ Իշխանեանի որդին՝ Արմէն Իշխանեանը, որ շեշտեց, թէ Պաքուի մէջ պահուող հայ ռազմագերիները այսօր Ատրպէյճանի կողմէ կ՛օգտագործուին Հայաստանի դէմ։

Ստորեւ՝ Արմէն Իշխանեանին ելոյթը.-

Ես Արմէն Իշխանեանն եմ՝ Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանի խօսնակ Դաւիթ Իշխանեանի որդին։ Իմ եւ ընտանիքիս անունից շնորհակալութիւն եմ յայտնում «Հայ ռազմագերիները Ատրպէյճանում եւ Եւրոպական միութեան ներգրաւուածութեան հրամայականը» խորագրով այս խորհրդի կազմակերպման համար։

Եւրոպական խորհրդարանում նման քննարկման կազմակերպումն այս օրակարգով յոյս է ներշնչում, որ խորհուրդը կարող է նպաստել Պաքւում պահուող հայ ռազմագերիների խնդրի յաւելեալ միջազգային ուշադրութեանը եւ նրանց ազատ արձակմանը։

Միաժամանակ շնորհակալութիւն եմ յայտնում Եւրոպական խորհրդարանին՝ նախորդ բանաձեւերի կապակցութեամբ, որոնցով Ատրպէյճանից պահանջւում է անյապաղ եւ անվերապահօրէն ազատ արձակել հայ գերիներին։

Սակայն ցաւով նկատում ենք, որ Եւրոպական խորհրդարանի միանշանակ դիրքորոշումը էականօրէն չի դրսեւորւում Եւրոպական միութեան գործադիր իշխանութեան քաղաքական վարքագծում, եւ մենք Ատրպէյճանի նկատմամբ անհրաժեշտ քաղաքական ճնշում չենք տեսնում Եւրոպական միութեան գործադիր իշխանութեան կողմից։

Յարգարժան ներկաներ,

1990-ական թուականներից հայրս եւ այժմ Ատրպէյճանում պահուող միւս գերիները պայքարում էին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրաւունքի իրացման համար։ Հէնց այդ նոյն տարիներին Եւրոպական խորհրդարանը մի քանի անգամ ընդունել է այդ անօտարելի իրաւունքը եւ համերաշխութիւն յայտնել արցախահայութեան պայքարին։

1990-ականներին արցախահայութեան ինքնորոշման օրինականօրէն իրացուած իրաւունքի դէմ ատրպէյճանական հարկադրուած ագրեսիան (յարձակումը) ստիպեց հօրս նախ զէնքը ձեռքին պաշտպանել հայրենի գիւղը, ապա դասաւանդել գիւղի դպրոցում, իսկ յետոյ նպաստել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան կայացման եւ միջազգային ճանաչման գործին։

Հայրս հաւատում է, որ ազատութիւնը, արդարութիւնը եւ հաւասարութիւնը հասարակական առողջ յարաբերութիւնների առանցքային հիմքերն են եւ հակամարտութեան արդար լուծման ու վերջնական խաղաղութեան հաստատման նախադրեալները։

Այդ հաւատն էր, որ հօրս մղում էր աշխատանքներ ծաւալելու նաեւ միջազգային հարթակներում, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ անգամներ հիւրընկալուելու այս խորհրդարանում։

Սիրելի գործընկերներ,

2023 թուականին Արցախի նկատմամբ ատրպէյճանական վերջին ագրեսիայից, շրջափակումից եւ էթնիկ (ցեղային) զտումից յետոյ մեր ընտանիքը տեղափոխուեց Հայաստանի Հանրապետութիւն։ Հայրս մեզ հետ չեկաւ Հայաստան, քանի որ, իբրեւ պետական պաշտօնեայ, պարտականութիւն էր զգում ապահովել քաղաքացիական բնակչութեան տեղափոխումը եւ դրանից յետոյ միայն մեկնել Հայաստան։

2023 թուականի Հոկտեմբերի 3ին տեղեկացանք, որ Ատրպէյճանի յատուկ ծառայութիւնները ձերբակալել են Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարութեանը, այդ թւում՝ հօրս։ Ձերբակալումից միայն տաս օր անց մենք առաջին տեղեկութիւնները ստացանք նրանից։ Այդ ընթացքում, ինչպէս նաեւ դրանից յետոյ, մեր ընտանիքն անցնում էր հոգեբանական աննկարագրելի ապրումների միջով։

Չնայած երբեմն կարճ հեռախօսազրոյցներ ենք ունենում, մեր մտահոգութիւններն ու անհանգստութիւնները փարատուած չեն՝ հօրս առողջական վիճակի, պահման պայմանների եւ նրա նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերեալ՝ հաշուի առնելով նաեւ Ատրպէյճանում մարդու իրաւունքների վիճակը։

Արդէն երկար ժամանակ է մենք մշտական անհանգստութեան ու ծանր ապրումների մէջ ենք։ Ատրպէյճանում մեկնարկած կեղծ դատավարութեան արդիւնքում հայրս դատապարտուեց ցմահ ազատազրկման, սակայն կարծում եմ՝ կարիք չկայ անդրադառնալու այդ դատավարութեան շինծու բնոյթին։

Հայ գերիներից հայրս, Ռուբէն Վարդանեանը եւ Դաւիթ Բաբայեանը ձայնագրութիւնների միջոցով հայ հանրութեանը փոխանցել են դատավարութեան կեղծ բնոյթի մասին տեղեկութիւններ։ Դրանք հանրածանօթ են նաեւ այս խորհրդարանում։

Փաստօրէն, միջազգային իրաւունքի հիմունքներից մէկը հանդիսացող ժողովուրդների իրաւահաւասարութեան եւ ինքնորոշման իրաւունքի իրացման պայքարի համար մարդիկ դատապարտւում են, իսկ դատապարտող պետութիւնը խուսափում է պատասխանատուութիւնից։

Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան ընթացիկ բանակցութիւնները որեւէ կերպ չեն անդրադառնում հակամարտութեան հումանիտար (մարդասիրական) կողմին եւ չեն յանգեցրել հայ ռազմագերիների ազատ արձակմանը։ Թէեւ միջազգային պրակտիկայում (փորձին մէջ) յայտնի գրեթէ բոլոր խաղաղութեան համաձայնագրերը յանգեցրել են առաջին հերթին հէնց ռազմագերիների ազատ արձակմանը։ Ատրպէյճանը հետեւողականօրէն խուսափում է դրանից։

Ինչպէս հայրս ասել է՝ այս դատավարութիւնն ուղղուած է Հայաստանի Հանրապետութեան դէմ։ Հետեւաբար, Պաքւում պահուող հայ ռազմագերիներն այսօր Ատրպէյճանի կողմից օգտագործւում են Հայաստանի դէմ։ Այս հանգամանքը լրջօրէն հարցականի տակ է դնում իրական խաղաղութեան հանդէպ Ատրպէյճանի յանձնառութիւնը։

Յարգելի գործընկերներ,

Եւս մէկ անգամ շնորհակալութիւն յայտնելով այս հնարաւորութեան համար՝ խնդրում եմ անել հնարաւորը՝ նպաստելու Ատրպէյճանում պահուող հայ ռազմագերիների ազատ արձակմանը։

Հաշուի առնելով Եւրոպական միութեան ներգրաւուածութիւնն ու հեռահար նպատակները մեր տարածաշրջանում՝ ես լիայոյս եմ, որ քաղաքական կամքի առկայութեան պարագայում Եւրոպական միութեան գործադիր իշխանութիւնը կարող է Ատրպէյճանի վրայ իրական ճնշում գործադրել այս հարցով: