Սեպտեմբերի 23-ին, ՀՀ ԱԺ մարդու իրավունքների և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Լիլիթ Գալստյանի նապաձեռնությամբ, ԱԺ-ում տեղի ունեցավ «Արցախահայերի սոցիալ-տնտեսական, իրավական խնդիրները և լուծումներ» թեմայով ընդլայնված քննարկում։

Քննարկամանը հրավիրված էին ԱԺ երեք խմբակցությունների պատգամավորներ, ինչպես նաեւ ՀՀ պետական գերատեսչությունների, արցախցիների իրավունքների պաշտպանությունը հետապնդող ՀԿ–ների, Արցախի Հանրապետության քաղաքական շրջանակների ներկայացուցիչներ։

«Արցախից բռնի տեղահանված, էթնիկ զտման ենթարկված մեր հայրենակիցների սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական իրավունքները մեզ համար՝ «Հայաստան» դաշինքի համար, միշտ ունեցել են կարևորագույն նշանակություն։ Մեր համոզմունքն այն է, որ մինչև մեր հայրենակիցները կարողանան իրացնել վերադարձի իրենց իրավունքը, որը արցախահայերի անքակտելի իրավունքն է և որևէ կերպ չի կարող դիտվել որպես պատերազմի առիթ կամ հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում լարվածության աճ հրահրող գործոն, նրանք Հայաստանի Հանրապետությունում պետք է ապրեն արժանապատիվ, հնարավորինս կոմպակտ, իսկ մեր հայրենակիցների սոցիալ-տնտեսական կարիքները պետք է պատշաճ կերպով հարգվեն և բավարարվեն»,- քննարկմանն ասաց ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Արթուր Խաչատրյանը։

Իր խոսքում Լիլիթ Գալստյանը նշեց, որ Արցախի Հանրապետությունում Ադրբեջանի իրականացրած հետևողական ագրեսիայի և ցեղասպանական գործողությունների հետևանքով մեր հայրենակիցները՝ Արցախի բնիկ բնակչությունը, ուղիղ 3 տարի առաջ ենթարկվեց ցեղասպանական գործողության, էթնիկ զտման, և 120.000 մեր հայրենակիցներ հարկադրված էին լքել իրենց հազարամյակների բնօրրանը և ապաստան գտնել հայրենիքում

«Բռնի տեղահանումը, բնականաբար, մարդասիրական, իրավական, սոցիալական, տնտեսական, մշակութային, հոգեբանական բազմաթիվ և բազմաշերտ խնդիրներ առաջ բերեց, խնդիրներ, որոնք այս 3 տարիների ընթացքում, բնականաբար, թե՛ ՀՀ կառավարության, թե՛ հասարակական կազմակերպությունների կողմից, բարեսիրական տարբեր կազմակերպությունների կողմից, անհատների կողմից փորձ է արվում տարբեր ծրագրերի միջոցով լուծել»,- ասաց նա։

Խնդիրների խումբը, ըստ Լիլիթ Գալստյանի, մեծ է․ «Այդ ծրագրերի միջոցով փորձ է արվում նվազագույն կարիքները գոնե բավարարել, ապահովել սոցիալական կայունություն, դրանք վերաբերում են թե՛ բնակարանային խնդրին, քաղաքացիությանը, կրթամշակութային խնդիրներին, այսինքն՝ մի մեծ խնդրախումբ է, որն այսօր էլ շարունակում է լինել իբրև մարտահրավեր, դրանք շարունակական արժևորման, գնահատման անհրաժեշտություն ու կարիք ունեն»։

Նրա խոսքով՝ արցախահայության իրավունքների գնահատումն իրականացվել է ոչ միայն հայկական կազմակերպությունների, այլ նաև միջազգային կազմակերպությունների կողմից՝ Human Rights, Freedom House, Amnesty International․ «Նրանք ևս անցնող 3 տարիների ընթացքում խոսել են արցախահայության իրավունքների մասին, անդրադարձել պետական աջակցության որակի, քանակի, բնակվարձի, ընդհանուր սուբսիդիաների փուլային դադարեցման խնդիրներին, իրավունքների պաշտպանության լայն սպեկտրին»։

Ըստ Արցախի մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախկին նախարար Սերգեյ Շահվերդյանի՝ Արցախի մշակույթի վերաբերյալ փաստաթղթերը կարելի է պահպանել թվային արխիվում, հուշարձանների նկարագրություններն էլ, լուսանկարները կարելի է վերականգնել, բայց կորցրած մշակույթը կրողին այլևս հնարավոր չէ փոխարինել արխիվով։ «Հետևաբար, առաջարկում եմ Արցախի տեղահանված բնակչության մշակութային իրավունքները դիտարկել որպես խորհրդարանական վերահսկողության առանձին ուղղություն։ Այստեղ շատ կարևոր է հենց ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի դիրքորոշումը։ Մեր խնդիրն է այնպես անել, որ արցախահայության մշակութային հիշողությունը շարունակի ապրել, զարգանալ և փոխանցվել հաջորդ սերունդներին։ 10 տարի անց այս խնդիրներն ավելի բարդ կլինի լուծել»,- ասաց նա։

Սերգեյ Շահվերդյանը նաև շեշտեց, որ բռնի տեղահանված բնակչության մշակութային իրավունքները չեն վերանում բնակության վայրի կորստով, ընդհակառակը, տեղահանության պայմաններում դրանց պաշտպանության անհրաժեշտությունն ավելի հրատապ է դառնում։

«Արցախ» միության ղեկավար Արտակ Բեգլարյանն էլ մի շարք հարցերի կողքին առանձնագրեց բնակարանների հարցը: Նշեց, որ իրավիճակը ծայրայեղ վատթարացավ, երբ պետությունը դադրեցրեց վարավճարներ տրամադրելը: Ըստ նրա` արցախցիների մոտ աղքատության ցուցանիշը հասնում է 60-70 տոկոսի: Նա նշեց, որ Հայաստանում ապրող արցախցիների համար մեծագույն խնդիր է քաղաքական բարձր շրջանակների կողմից ձրավորված տեղեկատվական–հոգեբանական մթնոլորտը` պարբերաբար գեներացվող ատելության խոսքը, որը լրացուցիչ սրվում է տարբեր մակարդակներում։ Ըստ Բեգլարյանի՝ իրավապահ համակարգն այս հարցում իրեն պետք է պատասխանատու պահեր, այնինչ առկա է խիստ ընտրողական, խտրական վերաբերմունք նրանց կողմից, և որևէ կերպ քրեական վարույթեր չեն նախաձեռնվում, երբ արցախցիների նկատմամբ ատելության խոսք է հնչում, եղած վարույթներն էլ քնեցվում են, ու որևէ մեկը պատասխանատվության չի ենթարկվում։

Նշենք, որ քննարկման մեկնարկից քիչ անց ՔՊ-ական պատգամավորները լքեցին նիստերի դահլիճը:

Քննարկումն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում