Խորապէս մտահոգիչ է հետեւել, թէ ինչպէս Հայաստանի կառավարութիւնը բացէիբաց քննարկում է երկրի Սահմանադրութիւնը փոխելու հարցը՝ Ադրբեջանի պահանջները բաւարարելու նպատակով, միաժամանակ ձեւացնելով, թէ նման պահանջներ գոյութիւն չունեն։

Հոկտեմբերի 28-ին արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյեանը հերթական ապշեցուցիչ օրինակն է ներկայացրել, թէ Փաշինեանի վարչակազմը որքան պատրաստակամ է ընդառաջելու Բաքուի պահանջներին։

Միրզոյեանի խօսքով՝ Ադրբեջանը Հայաստանից չի պահանջում փոխել Սահմանադրութիւնը։ Պարզապէս հրաժարւում է խաղաղութեան համաձայնագիր ստորագրել, քանի դեռ Հայաստանը դա չի արել։

Ըստ երեւոյթին, Փաշինեանի կառավարութիւնը կարծում է, թէ այստեղ էական տարբերութիւն կայ։

Միրզոյեանն աւելի հեռուն է գնացել՝ յայտարարելով, որ Հայաստանը պէտք է անի հնարաւոր ամէն ինչ՝ համաձայնագրի ստորագրումն ապահովելու համար։ Նա նոյնիսկ խորհրդարանական ընդդիմութեանը կոչ է արել աջակցել նոր Սահմանադրութեանը եւ այն դնել հանրաքուէի՝ ակնարկելով, որ կառավարութիւնը հրաժարական կը տայ, եթէ ընտրողները մերժեն այն։

Մտածէք այս ամէնի հետեւանքների մասին։ Ադրբեջանը փաստացի թելադրում է, թէ ինչ սահմանադրական փոփոխութիւններ է ակնկալում Հայաստանից, իսկ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարն առաջարկում է քաղաքական մեխանիզմ՝ այդ փոփոխութիւններն իրականացնելու համար։

Սա հաւասար կողմերի միջեւ դիւանագիտութիւն չէ։ Սա վտանգաւոր նախադէպ է, երբ արտաքին հակառակորդին թոյլ է տրւում ազդել ինքնիշխան պետութեան հիմնարար օրէնքի վրայ։

Բաքուի առարկութիւնը վերաբերում է Հայաստանի Սահմանադրութեան մէջ Անկախութեան հռչակագրին կատարուած յղմանը, որն արտացոլում է Արցախի վերաբերեալ հայ ժողովրդի պատմական ձգտումները։ Ադրբեջանը ցանկանում է, որ այդ յղումը հեռացուի։

Արդէն ականատես լինելով Արցախի հայ բնակչութեան բռնի տեղահանմանը, հայկական մշակութային ժառանգութեան ոչնչացմանն ու վտանգմանը, ինչպէս նաեւ Բաքւում հայ գերիների շարունակուող կալանաւորմանը՝ հայերին այժմ ասում են, որ իրենց սեփական Սահմանադրութիւնը նոյնպէս պէտք է վերանայուի, որպէսզի Ադրբեջանը համաձայնի քննարկել խաղաղութեան համաձայնագրի ստորագրումը։

Եւ ի՞նչ երաշխիք կայ, որ սա Ադրբեջանի վերջին պահանջը կը լինի։

Ոչ մի։

Այս հարցը բարձրացուել է Հայաստանի խորհրդարանում, սակայն կառավարութիւնը որեւէ կոնկրետ երաշխիք չի ներկայացրել, որ սահմանադրական փոփոխութիւններն իսկապէս կը յանգեցնեն ստորագրուած համաձայնագրի եւ տեւական խաղաղութեան։

Օրինաչափութիւնն ակնյայտ է. Ադրբեջանը պայման է առաջադրում, Փաշինեանի կառավարութիւնը դրա բաւարարման ուղիներ է փնտրում, իսկ հայ ժողովրդին ասում են, թէ խաղաղութեան համար անհրաժեշտ է եւս մէկ զիջում։

Խաղաղութիւնը չի կարող կառուցուել միակողմանի զիջումների անվերջանալի շարքի վրայ։ Ազգային ինքնիշխանութիւնն էլ չի կարող պահպանուել, երբ կառավարութիւնը թոյլ է տալիս մէկ այլ երկրի որոշել, թէ ինչ բովանդակութիւն պէտք է ունենայ իր Սահմանադրութիւնը։

Սահմանադրութիւնը պատկանում է այն ժողովրդին, որի հանրապետութեան կառավարումն այն կարգաւորում է։ Այն սակարկութեան առարկայ չէ, որը կարելի է զոհաբերել Իլհամ Ալիեւի ստորագրութեան խոստման դիմաց։

Միրզոյեանի յայտարարութիւնների ամենամտահոգիչ կողմը միայն առաջարկուող սահմանադրական հանրաքուէն չէ։ Առաւել մտահոգիչ է այն, որ կառավարութիւնը, ըստ երեւոյթին, ընդունել է այն նախադրեալը, թէ խաղաղութեան հասնելու համար Հայաստանը նախ պէտք է փոխի ինքն իրեն՝ բաւարարելով Ադրբեջանի պահանջները։

Այդ նախադրեալը պէտք է մերժուի։

Հայաստանի Սահմանադրութիւնը պէտք է արտացոլի հայ ժողովրդի ինքնիշխան կամքը, այլ ոչ թէ Բաքուի քաղաքական պահանջները։

Կառավարութիւնը, որը պատրաստ է այդ սկզբունքը ստորադասել Ադրբեջանի հաւանութեանը, չի ապահովում Հայաստանի ապագան։ Այն բանակցութիւնների սեղանին է դնում հէնց երկրի ինքնիշխանութիւնը։

Լեւոն Պարոնեան
Օրակարգ