Պատասխանատուութենէ խուսափումին կը տրուին բացասական արադարացումներ, զորս պիտի չկրկնեմ:

Ժողովուրդը պահած է ընդոծին իմաստութիւն. պատերազմի ընթացքին վիրաւորուած երիտասարդը, շրջանցելով արգելքները, վերստին մեկնած է ռազմաճակատ: Հայր ու որդի մեկնած են ռազմաճակատ, մեռած է որդին: Հայ կիներ կը մեկնին ռազմաճակատ, զինուոր են: Անոնք ոչ իշխանութեան եւ ոչ ընդդիմութեան, ոչ աջին եւ ոչ ձախին համար ռազմաճակատ կ’երթան:

Կռուի կ’երթան ազգ, հայրենիք, գոյոգթիւն եւ իրաւունք պաշտպանելու: Չանհետանալու իրաւունք պաշտպանելու:

Խիստ ուշագրաւ լուր մը տրուեցաւ եւ մոռցուեցաւ: Հայ բանտարկեալներ դիմում ըրին ճակատ մեկնելու եւ խաղաղութեան վերահաստատումէն ետք իրենց ազատ կամքով վերադառնալու բանտ: Օրինակելի: Օրինազանց հայն անգամ պահած է հաւաքականի, ամբողջականի, տոկալու եւ տեւելու գիտակցութիւնը: Չեմ գիտեր, թէ այդ բանտարկեալները ճակատ գացի՞ն: Զանոնք տարի՞ն:

Այլազան գոյներով վերնախաւը պէտք է լսէ համաժողովրդական այս ընդոծին գիտակցութեամբ ճակատ մեկնողներու եւ մեկնիլ ուզողներու ցանկութեան թելադրած ազգային-քաղաքական իմաստութիւնը, եւ ինք ըստ այնմ պէտք է առաջնորդուի եւ առաջնորդէ, հրաժարելով խաղաղ պայմաններու մէջ թերեւս սովորական եւ ընդունելի համարուած վերաբերումներէ, կիրքերէ:

Խօսքը դասական դարձած Ազգային Միութեան Կառավարութիւն մը կազմելու մասին չէ, այլ՝ ազգի բոլոր ուժերը, առանց հրէի եւ հեթանոսի տարբերութիւններու, զօրաշարժի ենթարկելու, յարմար անձերը դնելու ճիշդ դիրքերու վրայ, բոլոր կարողութիւնները հայրենիքին ծառայեցնելու: Յաղթական թշնամին երբեք պիտի չզբաղի մեր ներքին կեանքի «ո՞վ իրաւունք ո՞վ իրաւունք չունի»-ի բիւզանդագիտութեամբ եւ մեզի պիտի ձգէ աւաղելու տխրութիւնը:

Այնքա՜ն զիրար վատաբանեցինք, որ հիմա կարծէք կողք կողքի նստելու, կողք կողքի թշնամիին դէմ կանգնելու հոգեբարոյական ուժը կորսնցուցած ենք:

Հայկական սփիւռքը հզօրութիւն կը ցուցաբերէ, հաւաքական կամքով, քանի մը շաբթուան ընթացքին 150 միլիոն տոլար գոյացնելով կռուող եւ վիրաւոր Հայաստաններու համար: Օդանաւերով օգնութիւն կը հասցնէ Հայաստան, Արցախի ճակատին: Մոլորակի հեռու եւ մօտ աշխարհներուն մէջ զօրակցութեան ցոյցեր կը կազմակերպէ: Արցախի որպէս պետութիւն ճանաչման ուղղութեամբ յաջողութիւններ ձեռք կը բերէ:

Հայաստանի ղեկավարութիւնները, իշխանութիւն, ընդդիմութիւն, մամուլ, մտաւորականութիւն, պարտք պէտք է համարեն ոչ միայն խօսելու միասնութեան մասին, այլ այդ միասնութեան գործնական իրականացումը եւ պատկերը տալու ժողովուրդին եւ աշխարհին, ամէնքի մասնակցութեամբ եւ պատասխանատուութեամբ, մարտական, ընկերային, քաղաքական, տնտեսական կեանքի բոլոր մակարդակներուն:

Աջը եւ ձախը, իշխանութիւնը եւ ընդդիմութիւնը, գերանցում կատարելով, պիտի ընեն այնպէս, որ ոչ թէ մէկը, կամ միւսը, իրաւունք ունենայ, այլ ազգը եւ հայրենիքը իրաւունք ունենան:

Ժան Ժաք Ռուսօ ըսած է, որ «Սիրոյ եւ բարեկամութեան հետ կը ծնին տարակարծութիւններ, թշնամութիւն եւ ատելութիւն»*: Այսօր, ահազանգային վիճակի մէջ գտնուող ազգի անդամները պիտի յաղթահարեն տարակարծութիւն, թշնամութիւն եւ ատելութիւն, նուաճելու համար միասնաբար տեւելու եւ տոկալու հզօր կամքը, որ գերազանց բարեկամութիւն է, սէր է: Գոյութեան իրաւունքի տիրանալէ ետք, կրնանք կրկին անձնատուր ըլլալ եսական սովորական դատարկաբանութիւններու:

Պարտինք գործել Ժան-Ժաք Ռուսոյի յոռետեսութեան հակառակ ուղղութեամբ, բուսած մրցակացութիւններէն եւ ատելութիւններէն վերադառնալ սիրոյ եւ բարի կամքի:

Ազգի եւ հայրենիքի ոչնչացման հետամուտ պատմական թշնամին Հայաստաններու դռներուն կանգնած է, կարծէք կիսատ ձգած ոճիրը իր լրումին հասցնելու համար:

Մեծ ու պզտիկ, մեծանուն եւ շարքային հայ, այսօր աւելի քան երբեք, պարտին մտածել, գործել, առաջնորդուիլ, յանձնառութիւն ընդունիլ, ոչ թէ յաւելեալ իրաւունքի համար, այլ յաւելեալ պարտքի:

Եթէ թշնամին իր չարիքը գործէ, յաւելեալ իրաւունք կամ յաւելեալ պարտք չեն մնար:

Այս պէտք է ըսել Հայաստանի, սփիւռքներու, եւ ինչո՞ւ ոչ, թաքնուած հայերու ժողովուրդին, որ մեծ ոճիրին յիշատակարանն է:

Եթէ յաւելեալ պարտքի գիտակցութեան կոչը լսուի, այդ կ’ըլլայ հզօրութեան ազդանշանը եւ մեր պատմական յաղթանակը:

Եթէ ներսը եւ դուրսը այդ չլսուի…

Ինչո՞ւ չլսել Ռիւտիարտ Քիփլինկը, Մուշեղ Իշխանի հարազատ բառերով՝

Եթէ կրնաս արքաներու հետ ՝ պարզուկ,
Ամբոխին մէջ՝ առաքինի ըլլալ միշտ,
Եթէ թաղես կիրքի րոպէն վաղանցուկ,
Եթէ մարդիկ անզօր են քեզ առթել վիշտ
Եւ ամէնուն կու տաս արժէքն իր արդար…

Բանաստեղծը՝ Քիփլինկ, իր տողերը հայացնողը՝ Մուշեղ Իշխան, կ’ըսեն…

Այն ատեն մարդ ես, տղա՛ս…

Մարդու այս առաքինութիւնը ուղիշ ճանապարհն է հայացման եւ հայ ապրելու իրաւունքի:

Իրաւունք՝ որ չի գնուիր, նուէր չի տրուիր: Կը նուաճուի:

Հռոմէացիի հաստատակամ քաջութեամբ պէս պէտք է ըսենք՝ վահանի ետին կամ վահանին վրայ…

Այս սպառողական ընկերութեան մէջ չընդարմացած ազգի իրաւ անդամի ճշմարիտ առաքինութիւն է:

hairenikweekly.com