Արծվաշենում դու նույնիսկ կարող ես մզկիթ քանդել, իսկ Ադրբեջանի Արցախի տարածքում կատարած ամեն մի քայլ հանցագործություն է։ Այս մասին «Փաստինֆո»-ի հետ զրույցում ասել է Արցախի Ազգային ժողովի պատգամավոր Վահրամ Բալայանը՝ անդրադառնալով Նիկոլ Փաշինյանի ապրիլի 30-ին արված հայտարարություններին, որոնցում նա «արդարացրեց» Ստեփանակերտի եկեղեցիները քանդելու Բաքվի քայլերը՝ հիպոթետիկ զուգահեռ անցկացնելով Արծվաշենում «առկա» մզկիթի և Ստեփանակերտի մայր տաճարի ավերման մեջ։

Պատգամավորը շեշտեց, որ պետք է պատմական հեռուները գնալ և հասկանալ, թե ի՞նչ կարգավիճակ ուներ Արցախը և ի՞նչ կարգավիճակ ունի Հայաստանի մի հատվածը՝ Արծվաշենը։

«Արցախը որևէ կապ չունի Ադրբեջանի հետ, Ադրբեջանը որևէ իրավասություն չունի այդ երկրի հետ։ Որպեսզի խոսքերս մերկապարանոց չհնչեն՝ փաստերով խոսեմ։ Ադրբեջանը որպես պետություն ձևավորվել է 1918թ.-ին, որը կոչվել է Արևելակովկասյան Մուսուլմանական Հանրապետություն։ 1936թ.-ին է ադրբեջանցի հասկացողությունը Սահմանադրությամբ շրջանառության մեջ դրվել։ Մինչ այդ նրանց ասում էին թուրք կամ կովկասի թաթարներ։ Մինչև 1918թ.-ին Ադրբեջանի կազմավորումը Շուշիում արդեն ձևավորվել էր հայկական իշխանություն, որը ճանաչում էին նաև թուրքերը։ Խորհրդային միության տարիներին էլ Ադրբեջան պետություն չի եղել։ Խորհրդային միության մեջ գոյություն են ունեցել տարբեր կարգավիճակներ ունեցող ինքնավարություններ՝ միութենական հանրապետություններ, ինքնավար հանրապետություններ, ինքնավար մարզեր ու ինքնավար օկրուգներ։ Այսինքն՝ դրանք Խորհրդային Միության վարչատարածքային համակարգում միավորներ են եղել։ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Խորհրդային Միության վարչատարածքային համակարգում իր տեղն ու դիրքն է ունեցել և պատահական չէ, որ, մարզը ձևավորելուց հետո, ընդունվել է Սահմանադրություն, հետագայում դա դարձրել են Կանոնադրություն։ Սահմանադրությամբ երկրամասն ունեցել է կառավարություն, իշխանության մարմիններ, նույնիսկ զինվորական կոմիսարը պաշտպանության նախարարի պարտականություններ էր կատարում»,- ասաց նա։

Վ. Բալայանն ընդգծեց, որ Խորհրդային Միությունը երբեմն մի ինքնավարության միջոցով կառավարել է մյուս ինքնավարության որոշ հարցեր։

«Շեշտեմ՝ որոշ հարցեր։ Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ունեցել է միայն տնտեսական որոշակի պարտականություններ։ Քաղաքական առումով Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզն անմիջապես ենթարկվում էր Մոսկվային։ Պատահական չէ, որ Խորհրդային Միության Գերագույն խորհրդում ԼՂԻՄ-ից 5 պատգամավոր էին ընտրում։ Եվ պատահական չէ, որ Լեռնային Ղարաբաղի Սահմանադրության և Կանոնադրության մեջ գրված է, որ տարածքների հետ կապված հարցն առանց ԼՂ բարձրագույն իշխանության մարմինների հնարավոր չէ փոփոխությունների ենթարկել։

Այս ամենն ասում եմ նրա համար, որովհետև Արծվաշենն ու Լեռնային Ղարաբաղն իրավական ու քաղաքական առումով տարբեր հասկացություններ են, որ Արծվաշենում դու նույնիսկ կարող ես քանդել (մզկիթը), իսկ Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում որևէ մեկն իրավունք չունի որևէ բան քանդել, որովհետև դա պատկանում է հայ ժողովրդին, իսկ պետական առումով՝ Արցախի ժողովրդին, որը ԼՂԻՄ-ի իրավահաջորդն է, ինչպես ներկայիս Ադրբեջանը 1918-20թթ. Մուսավաթական Ադրբեջանի իրավահաջորդ է համարում իրեն։ Մենք Խորհրդային Միության և միջազգային օրենքների շրջանակներում պետություն ենք ձևավորել»,- ասաց պատգամավորը և կրկնեց, որ Արցախի տարածքում Ադրբեջանի կողմից կատարված ամեն մի քայլ հանցագործություն է ոչ միայն հայ ժողովրդի, այլև՝ մարդկության նկատմամբ։

Վ. Բալայանն ասաց, որ Փաշինյանն իր խոսույթը հիմնավորում է նրանով, որ Արցախի հետ կապված ցանկացած քննարկում սադրանք է ու պատերազմ հրահրել։

«Իր պատկերացումներով այդպես է, որը կապ չունի իրականության հետ և անընդունելի է»,- հավելեց նա։

Անդրադառնալով Երևանում անցկացվելիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8–րդ գագաթնաժողովին, պատգամավորը նշեց, որ Արցախի ժողովուրդն իր խոսքը կասի։

«Այո, կարծում եմ՝ կլինի։ Կարծում եմ Արցախի իշխանությունները, ՀԿ-ներն ու ժողովուրդն իրենց խոսքը կասեն»,- ասաց նա: