Այստեղ ցանկանում եմ տեսական մակարդակի վրա մի հարց պարզաբանել՝ արդյո՞ք այն ինչ Դաշնակցության մոտեցումն է միակ ճշմարտություն է եւ պետք է պարտադիր լինի ողջ հայ ժողովրդի ու համայն աշխարհի համար: Իհարկե այդպես չէ՞ օրինակ ոմանք շատ լրջորեն համոզված են, թե Նիկոլ Փաշինյանը թավշյա, ժողովրդավարական հեղափոխություն է իրականացրել Հայաստանում եւ հիմա բարեփոխում, հզորացնում է երկիրը: Պատահել է նույնիսկ, որ Նիկոլ Փաշինյանին Արամ Մանուկյանի պատմուճանն են հագցրել: Ինչ կա որ, ինչպես սովորեցնում է ժողովրդավարության կանոններից մեկը՝ յուրաքանչյուրն իր տեսակետն ունենալու իրավունքն ունի: Աշխարհի բոլոր դաշնակցականներն էլ հետեւում են այն տեսակետին, որն ամրագրվել է կուսակցական մեծամասնության կամքով: Եւ եթե, օրինակ, որոշ ուսանող երիտասարդներ համամիտ չեն կուսակցական մեծամասնության տեսակետի հետ՝ իրենց բարի ճանապարհ, ազատ են գնալու ուր կցանկանան, այդ թվում եւ Նիկոլ Փաշինյանի թիմին կամ վերջինիս համակրողներին միանալու: Իհարկե ես այս մասին գրում եմ ոչ թե ուրախությամբ կամ չարախնդությամբ, այլ ցավով, որովհետեւ, ինչպես վստահ եմ տեղյակ են բոլոր նախկին ու ներկա Դաշնակցականները, մեր կուսակցությունը ընտանիք է եւ հետեւաբար, որքան հեշտ է նոր մարդկանց սեփական ընտանիք ընդունելը, նույնքան էլ ցավոտ է տան դռները ընտանիքի անդամների վրա փակելը: Բայց ելքն այս է, այլապես այլընտրանքը կլիներ այն, որ կամ օջախիդ մեջ ընտանեկան դավաճանությունը հանդուրժեիր կամ, ինչ որ մարդկանց ցանկությամբ, ընտանիքը քարշ տայիր օտարի մոտ ծառայության: Դաշնակցականները, վերածննդի ռահվիրանների նման, միշտ գիտակցել են, որ իրենց ստեղծածը իրենցից մեծ բան է, հետեւաբար կուսակցությունը չի կարող զոհաբերվել անձերի կամքին ու քմահաճույքին: Առավել եւս եթե, այսպես կոչված տարակարծությունը, համազգային մտահոգության արդյունք չէ, այլ հետապնդում է մասնավոր եւ խմբային նեղ շահեր:

1938 թվականին ՀՅԴ 13-րդ Ընդհանուր ժողովում զեկուցվում է, որ ընկեր Գարեգին Նժդեհը դրսեւորում է խմբակայնություն եւ ինքնագործունեություն: Բարձրագույն ժողովին տեղեկացվում է, որ համապատասխան մարմինն ընկերոջը կանչել ու զգուշացրել է արարքի հարցով, իսկ վերջինս ներողություն է խնդրել՝ խոստանալով վերջ տալ այդ գործունեությանը, բայց հետո շարունակել է նույն կերպ: Ժողովը որոշում է հեռացնել շարքերից Նժդեհին, որովհետեւ Նժդեհը, արժեք էր, բայց ոչ Դաշնակցությունից մեծ արժեք, մանավանդ իր անելիքի առումով: Կուսակցությունը մեկ անգամ արդեն ընկերոջը խնայել էր 1921 թվականին, հենց նրա անձը նկատի ունենալով:

Եւ սա նման միակ օրինակը չէ: Կամ այս կուսակցությունը, հանուն հայ ժողովրդի ներկայի ու ապագայի, պետք է պահպանի իր կազմակերպական ուժը կամ պետք է մատաղ արվի օրվա իշխանություններին, ինչպես ժամանակին ցանկություն ունեցողներ կային, որ այն զոհաբերվի Լեւոն Տեր Պետրոսյանի պատկերացումներին:

Ոչ ոք ոչ մեկի ձեռքը չի բռնում, թող յուրքաքանչյուրը գնա իր ճանապարհով, կյանքը մեկ անգամ է տրվում եւ չարժե այն ապրել աններդաշնակության ու կեղծիքի մեջ: Դաշնակցությունն էլ կգնա իր ճանապարհով՝ իր հավատավորների հավատքի ուժով:

Արտաշես Շահբազյան