ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահ, Շուէտի արտաքին գործոց նախարար Անն Լինտէ 14 մարտի երեկոյեան այցելեց Պաքու, ուր հանդիպում ունեցաւ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի հետ: Ազրպէյճանի նախագահի պաշտօնական կայքը հաղորդեց, որ վերջինս հանդիպումին ընթացքին կարեւոր նկատած է ղարաբաղեան տագնապի լուծման մէջ ԵԱՀԿ-ի մասնակցութիւնը, ինչ որ զարմանք եւ շարք մը հարցականներ ստեղծեց` նկատի ունենալով այս գծով Ազրպէյճանի նախագահի նախապէս կատարած յայտարարութիւններն ու այս կառոյցին նկատմամբ բացասական կեցուածքը:

Արդարեւ, Ալիեւ 12 դեկտեմբեր 2020-ին Պաքու այցելող ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահներուն նկատմամբ ամօթալի վերաբերմունք ցուցաբերած էր` ըսելով. «Այստեղ գալը ձեր գաղափարը եղած է: Կրնամ ասիկա անգամ մը եւս ըսել տեսախցիկին առջեւ: Ես Մինսքի խմբակը չեմ հրաւիրած, սակայն երբ ինծի տեղեկացուցին, որ Մինսքի խմբակը կ՛ուզէ գալ, ըսի` թող գան, ես դէմ չեմ: Թերեւս ինծի ըսելիք ունին»: «Ներկայ պահուն ամբողջովին նոր իրավիճակ ստեղծուած է», նշած էր ան` առաւել եւս շեշտելով, որ այդ խմբակը այլեւս ընելիք չունի:

Ալիեւ բազմիցս յայտարարած է, թէ Ազրպէյճան Ղարաբաղեան հարցը արդէն լուծուած կը նկատէ եւ կը մերժէ այդպիսի հարցի մը գոյութիւնը: Ան ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահին հետ հանդիպումի ընթացքին եւս յայտնեց. «Այժմ հակամարտութիւնը անցեալ է, եւ մենք պէտք է ապագային նայինք: Այսօր մենք ձեզի հետ քննարկեցինք մեր տեսակէտները ապագան կառուցելու մասին»:

Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարար Ճէյհուն Պայրամով 16 մարտին ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահին հետ իր հանդիպումին ընթացքին յայտնեց, որ իր երկիրը համաձայն է ԵԱՀԿ¬ի Հելսինքեան եզրափակիչ հռչակագիրի, Ազրպէյճանի սահմաններու անձեռնմխելիութեան սկզբունքի հիման վրայ համագործակցութեան ձեւաւորման: «Ասիկա տարածաշրջանին մէջ համակեցութեան եւ խաղաղութեան հնարաւորութիւններ կը ստեղծէ: ԵԱՀԿ¬ին հետ այս ուղղութեամբ գործակցութիւնը կրնայ օգտակար ըլլալ», ըսաւ ան:

Ազրպէյճանական դիւանագիտութեան պետը այդ ձեւով եկաւ յստակացնելու Պաքուի դիրքորոշման փոփոխութիւնը: Ազրպէյճանական կողմը բարեփոխած է, աւելի ճիշդ, մեղմացուցած է իր մերժողական կտրուկ կեցուածքը եւ այժմ պատրաստ է ԵԱՀԿ-ին դերակատարութեան վերականգնումը ընդունիլ, սակայն պայմանական ձեւով. ԵԱՀԿ-ն իր դերակատարութեան վերականգնման համար պարտի տագնապի լուծման առնչութեամբ նկատի ունենալ իր Հելսինքեան վերջնական հռչակագիրի միայն հողային ամբողջականութեան սկզբունքը` մոռնալով ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքը:

Ըստ ազրպէյճանական կողմին, 44-օրեայ պատերազմէն ետք Հելսինքեան վերջնական հռչակագիրի երեք սկզբունքներէն երկուքը` ուժ չկիրարկելու սկզբունքն ու ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքը այլեւս անցեալին կը պատկանին, ուստի Ազրպէյճանի նախագահի նշած «ապագայի կառուցման» համար անհրաժեշտ է նկատի առնուի միայն երրորդը` տարածքներու ամբողջականութեան սկզբունքը:

Խորքին մէջ այստեղ որեւէ նորութիւն չկայ, որովհետեւ ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքի անտեսումն ու հողային ամբողջականութեան վրայ պնդումը ազրպէյճանական կողմին արդէն աւանդական դարձած պնդումն է, որուն վերադարձած է Պաքուն` Ղարաբաղեան հարցը լուծուած ըլլալու կտրուկ կեցուածքէն ետքայլ կատարելով:

Կը թուի, թէ Ազրպէյճանի իշխանութիւնները անդրադարձած են, որ 27 սեպտեմբերին իրենց շղթայազերծած պատերազմին արձանագրուած յաղթանակէն գինովցած սխալ քայլ մը կատարած են` պնդելով, թէ Ղարաբաղեան տագնապը լուծուած է, երբ իրողութեան մէջ գոյութիւն ունի արցախեան տարածք մը, որ իրենց վերահսկողութենէն դուրս կը գտնուի: Անոնք թերեւս անդրադարձան, որ Ղարաբաղեան տագնապի լուծուած ըլլալը յայտարարելով անգիտակցաբար զիջում մը կատարեցին. ազրպէյճանական կողմը այդպիսով Արցախի Հանրապետութեան մնացորդացը ոչ «ազրպէյճանական տարածք» հռչակեց, ուստի եւ զրկուեցաւ անոր կարգավիճակը հարցականի տակ առնելու, քննարկելու կամ նոյնիսկ այդ մասին խօսելու իրաւունքէն: Ահա թէ ինչո՛ւ Պաքուն ԵԱՀԿ-ի նախագահի այցելութեան առիթը օգտագործեց ետքայլ կատարելու եւ իր դիրքորոշումը ճշգրտելու համար:

Ռուսիոյ միջնորդութեամբ գոյացած 9 նոյեմբերի եռակողմ յայտարարութեան իբրեւ հետեւանք Ղարաբաղի տագնապի կարգաւորումէն դուրս մնացած Միացեալ Նահանգներն ու Ֆրանսան կ՛աջակցին ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի գործունէութեան վերականգնման: Ռուսիան եւս, թէեւ նուազ խանդավառութեամբ, կը զօրակցի այդ գաղափարին` նկատի ունենալով Մինսքի խմբակի համանախագահութեան Արցախի հարցով միջնորդութեան միջազգային լիազօրութեան տէր միակ ձեւաչափը ըլլալու հանգամանքը: Այժմ ազրպէյճանական կողմի դիրքորոշման բարեփոխումով միակ արգելքը վերցուած է, ինչ որ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի ձեւաչափի շուտով վերականգնումը հաւանական կը դարձնէ:

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ
aztagdaily.com