Վերջին տարիներու ընթացքին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ հայրապետական յատուկ հռչակագրով լուսարձակի տակ բերուած է ազգային կեանքին հետ անմիջական կապ ունեցող երեւոյթ մը, որ ամբողջ տարուան ընթացքին կը վերածուի համազգային մտորումի առարկայի, առիթ տալով, որ թեմերն ու ժողովուրդի զաւակները աւելի մօտէն հետաքրքրուին եւ յառաջացնեն նորանոր գաղափարներ եւ մտածելակերպեր։

Այս տարուան առանցքային նիւթը՝ հոգեւոր կեանքի վերանորոգումը, պատահական կամ օրացուցային ընտրութիւն մը չէ։ Ան կը բխի ժամանակի հրամայականէն եւ կը պայմանաւորուի մեր ապրած հոգեւոր, բարոյական եւ արժէքային տագնապով։ Հոգեւոր կեանքը այսօր կը գտնուի փոթորկալի հանգրուանի մը մէջ, ուր վերանորոգման գաղափարը ոչ միայն կը քննարկուի, այլ երբեմն կը շահարկուի, կը պարտադրուի եւ կ՛ենթարկուի մակերեսային մեկնաբանութիւններու։

Վահան Թէքէեանի բանաստեղծական պատկերացմամբ ձեւաւորուած հայ եկեղեցին պատմական ընթացքին եղած է աւելի քան պաշտամունքային կառոյց։ Ան եղած է հայ ժողովուրդի հոգեւոր ինքնագիտակցութեան ձեւաւորման առանցք, բարոյական արժէքներու համակարգման հենարան եւ մշակութային ինքնութեան պահպանման հիմնասիւններէն մէկը։

Վանական կեանքը հայ եկեղեցւոյ մէջ կը մարմնաւորէ հոգեւոր կեանքի խտացուած, խորապէս մտածուած եւ արմատական ձեւը։ Լռութիւնը, աղօթքը եւ ճգնակեցութիւնը վանական փորձառութեան մէջ չեն նշանակեր աշխարհէն հեռացում, այլ աշխարհը հոգեւոր տեսանկիւնէն ըմբռնելու եւ անոր վերափոխման ծառայելու գիտակցուած ընթացք։ Այս աւանդութիւնը դարեր շարունակ սնուցած է եկեղեցական մտաւորականութիւնը, ձեռագրական մշակոյթը եւ աստուածաբանական մտքի զարգացումը։

Արդի աշխարհին մէջ, եւ յատկապէս ներկայ հանգրուանին, հայ եկեղեցւոյ հոգեւոր կեանքը կը դիմագրաւէ նորանոր մարտահրաւէրներ։ Աշխարհիկ մտածողութեան գերիշխումը, բարոյական արժէքներու նահանջը եւ հոգեւոր անտարբերութիւնը կը պարտադրեն ոչ թէ ձեւական փոփոխութիւններ, այլ խորքային վերարժեւորում եւ ներքին կենդանացում։ Այսուհանդերձ, եկեղեցական հոգեւոր աւանդութիւնը, իր դարաւոր խորքով եւ հաւատարմութեամբ, կը շարունակէ մնալ կենսունակ եւ արդիական։

Հայ եկեղեցւոյ հոգեւոր կեանքը խորապէս ներթափանցուած է նաեւ սուրբերու ժառանգութեամբ։ Սուրբերը ոչ միայն պատմական յիշողութիւններ են, այլ ապրուած հաւատքի, զոհաբերութեան եւ վկայութեան կենդանի խորհրդանիշներ։ Անոնց կեանքն ու վկայութիւնը կը ծառայեն որպէս բարոյական կողմնացոյց՝ առաջնորդելով հաւատացեալը խոնարհութեան, համբերութեան եւ արդարութեան ուղիով։

Սուրբ Պատարագը կը հանդիսանայ hայ եկեղեցւոյ հոգեւոր կեանքի կեդրոնը եւ ամենաբարձր արտայայտութիւնը։ Ան ոչ միայն ծիսական արարողութիւն է, այլ խորհրդաբանական փորձառութիւն, ուր ժամանակն ու յաւերժութիւնը կը հանդիպին։ Պատարագի ընթացքին հաւատացեալը կը մտնէ խորհրդաւոր հաղորդակցութեան ոլորտ մը, որ կը վերափոխէ մարդկային կեանքի իմաստն ու նպատակը եւ համայնական ինքնութիւն կը կերտէ եկեղեցական հաւաքականութեան մէջ։ Սակայն, այս ոլորտին մէջ ալ, ներկայ օրերուն, կը նկատուին վտանգաւոր շեղումներ եւ խարխափումներ։

Եկեղեցւոյ խորհուրդները՝ մկրտութիւն, դրոշմ, խոստովանութիւն եւ հաղորդութիւն, կը կազմեն հոգեւոր վերածնունդի աստիճանական եւ համակարգուած ուղի մը։ Անոնք կը դաստիարակեն մարդը ապրելու ոչ միայն աշխարհիկ տրամաբանութեամբ, այլ աստուածային ճշմարտութեան լոյսին տակ։

Աղօթքը, պահքը եւ լռութիւնը հայ եկեղեցւոյ հոգեւոր փորձառութեան մէջ կը գործեն որպէս ինքնաճանաչման, ներքին մաքրագործման եւ աստուածային կամքին մօտենալու հիմնական միջոցներ։

Այսպիսով, հայ եկեղեցւոյ հոգեւոր կեանքը չի սահմանափակուիր անցեալի ժառանգութեամբ, այլ կը մնայ կենդանի, զարգացող եւ մտաւորապէս հարուստ իրականութիւն, որ կոչ կ՛ուղղէ ժամանակակից հայ մարդուն՝ վերագտնելու իր հոգեւոր արմատները եւ ապրելու հաւատքը որպէս գիտակից ու պատասխանատու կեանք։

Հետեւաբար, հայ եկեղեցին ոչ միայն անցեալի աւանդոյթներու պահապան է, այլ նաեւ ներկայի եւ ապագայի ուղեցոյց։ Իր կանոնագիրքով՝ որպէս ներքին «սահմանադրութիւն», ան յստակ կերպով սահմանած է իր ինքնութիւնը, առաքելութիւնն ու գործունէութեան դաշտը։

Պատմութեան ընթացքին բազմաթիւ փորձեր կատարուած են քայքայելու կամ այլափոխելու այս կառոյցը, որ խորքին մէջ հայուն էութեան եւ դիմագիծին կենդանի արտայայտութիւնն է։ Սակայն պատմական փորձառութիւնը յստակ կը վկայէ, որ այդ փորձերը մնացած են ապարդիւն։

Հուսկ, հայոց եկեղեցին լոկ կրօնական հաստատութիւն մը չէ․ ան ազգային ինքնութեան հիմնասիւնն է եւ անխուսափելիօրէն նաեւ քաղաքական իրականութեան մէջ դերակատար ուժ։

«Հայրենիք» – Պոսթըն
Խմբագրական