Միջազգային իրավունք․ երբ արժեքները դառնում են ընտրովի
13 Հուլիս 2026
Իրենց ժողովրդավար հռչակած պետություններն այսօր խոսում են ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, օրենքի գերակայության և համամարդկային արժեքների մասին։ Սակայն ներկա իրողությունները վկայում են, որ այդ արժեքները գործնականում պաշտպանվում են այնքան ժամանակ, քանի դեռ չեն բախվում քաղաքական, տնտեսական կամ աշխարհաքաղաքական շահերին։
Արցախի կորուստը դարձավ դրա ամենացավալի օրինակներից մեկը։ Տարիներ շարունակ Արցախի ժողովուրդը միջազգային հանրությանը փորձում էր հասցնել իր հիմնարար պահանջը՝ ճանաչել իր պատմական հայրենիքում ապրելու, սեփական ինքնությունը պահպանելու և անվտանգ գոյություն ունենալու իրավունքը։ Բազմաթիվ միջազգային կառույցներ այս ամենի մասին իրազեկված էին, այցելություններ ունեին Արցախ, իրենց աչքով էին տեսնում։
Սակայն, երբ Արցախը ամիսներ շարունակ շրջափակված էր, երբ հազարավոր մարդիկ զրկված էին սննդից, դեղորայքից և տարրական կենսապայմաններից, մարդու իրավունքների ու ժողովրդավարության մասին բարձրաձայնող միջազգային կենտրոնները սահմանափակվեցին հայտարարություններով, աչք փակեցին սովի ու էթնիկ զտման ենթարկված ժողովրդի ճակատագրին։
Այսօր Արցախում ոչնչացվում է ամենահին քրիստոնյա ազգի մշակույթը, Բաքվի բանտում մեր հայրենակիցները պայքարում են՝ դեռ պահպանելով հավատը միջազգային իրավունքի և արդարադատության նկատմամբ։ Սակայն կրկին անտարբերութություն և գործնական ոչ մի քայլ։
Լուռ է նաև այդ պահանջների իրավատեր կողմը․ այսօր հարց է․ո՞վ է միջազգային հարթակներում հետևողականորեն պաշտպանելու Արցախի ժողովրդի իրավունքները։ Հայաստանի ներկա իշխանությունը հրաժարվում է ստանձնել այդ պարտավորությունը, փակելով Արցախի էջը, մինչդեռ միջազգային իրավունքը միայն այն դեպքում կարող է արդյունավետ գործել, երբ դրա պահանջատերը նաև պետությունն է։
Պետք է փաստենք, որ տեղահանությունը չի վերացնում Արցախի ժողովրդի իրենց հայրենիքի, ինքնության, մշակութային ժառանգության, սեփականության, անվտանգության և հավաքական վերադարձի հետ կապված իրավունքները։ Այդ իրավունքները շարունակում են գոյություն ունենալ անկախ քաղաքական զարգացումներից։
Այս պայքարի նպատակը ոչ միայն պատմական արդարության վերականգնումն է, այլև միջազգային իրավունքի այն հիմնարար սկզբունքների պաշտպանությունը, որոնք կոչված են կանխելու ուժի կիրառմամբ ժողովուրդների իրավունքների ոտնահարումը։ Եթե աշխարհը համակերպվի այն մտքի հետ, որ էթնիկ զտման և բռնի տեղահանության հետևանքները կարող են ընդունվել որպես անշրջելի իրողություն, ապա վտանգի տակ կհայտնվեն նույն այն արժեքները, որոնց մասին այսօր այդքան հաճախ խոսում են միջազգային հարթակներում։
Արցախի հարցը, հետևաբար, չի կարող համարվել փակ, քանի դեռ չեն ապահովվել արցախահայության հիմնարար իրավունքները, չի տրվել արդար և իրավական գնահատական տեղի ունեցած իրադարձություններին, և պատասխանատվության չեն ենթարկվել մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումների մեղավորները։
Պայքարը շարունակվում է, քանի դեռ կա ժողովուրդ, որը հիշում է իր Հայրենիքը, պահպանում է իր ինքնությունը և շարունակում է պահանջել արդարություն՝ հիմնվելով իրավունքի վրա։
«Ապառաժ»-ի խմբագրական
13 հուլիս, 2026
Լուսանկարը՝ ԱԲ-ով․
