Միացյալ Նահանգների փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը նախորդ շաբաթ այցելեց Հայաստան և Ադրբեջան։ Դա քարոզչական հնարք էր՝ հօգուտ Փաշինյանի, Ալիևի և Թրամփի, որն ուղեկցվեց մի շարք կոպիտ սխալներով և աղմկահարույց միջադեպերով։

Այցի սկզբում Վենսը կնոջ հետ անակնկալ այցելեց Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր և ծաղկեպսակ դրեց՝ հարգանքի տուրք մատուցելով 1.5 միլիոն զոհերի հիշատակին։ Դրանից անմիջապես հետո Վենսն իր թվիթերյան էջում գրառում կատարեց. «Այսօր փոխնախագահ Վենսը և երկրորդ տիկին Ուշա Վենսը Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրում մասնակցեցին ծաղկեպսակ տեղադրելու արարողությանը՝ հարգանքի տուրք մատուցելու 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին»։ Ցեղասպանության թանգարանի հուշամատյանում փոխնախագահը գրեց. «Կորուսյալ կյանքերի նկատմամբ խորը հարգանքով մենք պատվում ենք հայ ժողովրդի տոկունությունն ու անսասան ոգին։ Թող Ամերիկան և Հայաստանը միասին աշխատեն խաղաղության և փոխըմբռնման ապագայի համար»։

Սակայն այս խորին հարգանքի դրսևորումը կարճ ժամանակ անց ստվերվեց լուրջ հակասությամբ, երբ Վենսի գրառումը ջնջվեց և փոխարինվեց մի հաղորդագրությամբ, որտեղ այլևս չէր հիշատակվում Հայոց ցեղասպանությունը. «Փոխնախագահը և ԱՄՆ երկրորդ տիկինը ծաղիկներ տեղադրեցին անմար կրակի մոտ և ստորագրեցին հուշամատյանում՝ Հայաստան կատարած իրենց այցի վերջին օրը»։ Փոփոխված տեքստը հրապարակեց Վենսի մամուլի քարտուղար Թեյլոր Վան Քըրքը։ Ակնհայտ է, որ փոփոխությունը նրա նախաձեռնությամբ չի եղել․ ամենայն հավանականությամբ այն կատարվել է Սպիտակ տան հրահանգով՝ Թուրքիայի ժխտողական վարչակարգի կոշտ բողոքից հետո։

Վենսի գրառման փոփոխման պատճառն այն է, որ նախագահ Թրամփը 2025 թվականի ապրիլի 24-ի իր հայտարարության մեջ չօգտագործեց Հայոց ցեղասպանություն եզրույթը, մինչդեռ նախագահ Ջո Բայդենը այն ճանաչել էր անընդմեջ չորս տարի: Սա ցույց է տալիս, թե ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ, երբ հայ համայնքի որոշ ներկայացուցիչներ իրենց ձայնը տալիս են ցեղասպանությունը ժխտողի: Հայոց ցեղասպանության մասին հիշատակման ջնջումն այնքան վիրավորական քայլ էր, որ ամերիկահայերը պետք է հրաժարվեն Վենսի օգտին քվեարկելու 2028 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում:

Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Քերոլայն Լևիթը, պատասխանելով Վենսի գրառման սկանդալային ջնջման վերաբերյալ հարցին, խուսափեց թեմայից՝ առանց անգամ հիշատակելու «Հայոց ցեղասպանություն» եզրույթը։ Նա հայտարարեց․ «Այս պահին քաղաքականության փոփոխություն չկա», ինչը նշանակում է՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչում չկա։

Երևանից մեկնելուց առաջ Վենսին հարց ուղղվեց իր գրառման մեջ Հայոց ցեղասպանություն բառերի ջնջման վերաբերյալ։ Նա խուսափողական պատասխան տվեց․ «Նրանք ասացին, որ սա մեզ համար շատ կարևոր վայր է, և ակնհայտ է, որ ես առաջին [ԱՄՆ] փոխնախագահն եմ, որ երբևէ այցելել է Հայաստան։ Նրանք խնդրեցին մեզ այցելել այդ վայրը։ Ակնհայտ է, որ սա շատ սարսափելի մի բան է, որ տեղի է ունեցել ավելի քան 100 տարի առաջ, և մի բան, որը նրանց համար մշակութային առումով շատ-շատ կարևոր է»։

Այսպիսով, Վենսը 1.5 միլիոն հայերի զանգվածային սպանությունը վերածեց «շատ սարսափելի բանի» և «նրանց համար մշակութային առումով շատ կարևոր բանի»։ Արդյունքը այն էր, որ Վենսի կողմից Հայոց ցեղասպանության մասին հղման հեռացումը լայնորեն լուսաբանվեց ԱՄՆ և միջազգային լրատվամիջոցների կողմից, այդ թվում՝ CNN-ի, Reuters-ի, Wall Street Journal-ի և New York Times-ի։ Այդ հղման ջնջմամբ Սպիտակ տունը փաստորեն ավելի մեծ ուշադրություն հրավիրեց խնդրի վրա։

Երևանում Վենսի կատարած այցը Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր, ըստ ամենայնի, նպատակ ուներ հավասարակշռել նրա հետագա այցը Բաքվի «Շահիդների ծառուղի», որը հանդիսանում է ազգային գերեզմանատուն և հուշահամալիր՝ նվիրված Ադրբեջանի պատերազմներում զոհված զինվորների հիշատակին։

Վենսը ևս մեկ սխալ թույլ տվեց՝ ներգրավվելով Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացներում և բացահայտ աջակցություն հայտնելով Փաշինյանին այս տարվա հունիսին նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններում։ Ոչ մի լուրջ քաղաքական գործիչ չէր միջամտի այլ երկրի ընտրություններին նման հանդգնությամբ։ Երևանում մամուլի ասուլիսի ընթացքում Վենսը նշեց․ «Գիտեմ, որ առաջիկայում ընտրություններ են սպասվում։ Այդ մասին չեմ խոսի, բայց եթե իմ աջակցությունը որևէ նշանակություն ունի, ապա նա [Փաշինյանը] անշուշտ ունի այն, քանի որ նա այն մարդն է, որը կարող է կառուցել երկարաժամկետ գործընկերություն՝ նման նախաձեռնությունը կայուն դարձնելու համար»։

Վենսը ևս մեկ սխալ թույլ տվեց՝ Հայաստանը ներկայացնելով որպես «աշխարհի ամենահին քրիստոնեական երկրներից մեկը»՝ փոխարենը օգտագործելու «ամենահին» կամ «առաջին քրիստոնեական պետություն» ձևակերպումները:

Վենսի հայտարարություններից մեկը Հայաստանում մեծ վիճաբանությունների պատճառ դարձավ։ Իրականում դա ամերիկյան կողմի ընտրած թարգմանչի սխալն էր։ Երբ Վենսը խոսում էր ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստան 9 միլիարդ դոլար արժողությամբ մոդուլային միջուկային ռեակտորների և մասերի արտահանման մասին, «արտահանում» բառը սխալմամբ թարգմանվեց որպես «ներդրում»: Իրականում, ոչ թե ԱՄՆ-ն է ներդրում կատարում Հայաստանում, այլ Հայաստանը՝ ԱՄՆ-ում։ 9 միլիարդ դոլարը հսկայական գումար է, որը համարժեք է Հայաստանի ամբողջ տարեկան բյուջեին։ Մինչ Վենսը ԱՄՆ-ի կողմից մոդուլային ռեակտորների վաճառքը ներկայացնում էր որպես կայացած գործարք, Փաշինյանն ասաց, որ Հայաստանը դեռ բանակցում է մի շարք այլ երկրների հետ՝ մրցակցային առաջարկներ ստանալու նպատակով։

Մինչ Փաշինյանը օր ու գիշեր խոսում է խաղաղության մասին, Ալիևը շարունակում է Հայաստանից պահանջել նոր զիջումներ և հրաժարվում է ստորագրել այսպես կոչված «Խաղաղության պայմանագիրը»։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը կեղծ մեղադրանքներով Բաքվի բանտում պահում է Արցախի նախկին ղեկավարներին՝ հայտարարելով, թե հայ պատանդներն ավելի ծանր հանցագործություններ են կատարել, քան նացիստները։

Անսպասելիորեն, Փաշինյանը հայտարարեց, որ Վենսի հետ քննարկել է հայ բանտարկյալների հարցը։ Վենսը հավելեց, որ պատրաստվում է այս հարցը բարձրացնել Ալիևի հետ հանդիպման ժամանակ, իսկ վերջինս էլ հաստատեց, որ Վենսը իր հետ իսկապես խոսել է բանտարկյալների մասին։ Այնուամենայնիվ, իրականությունը այն է, որ Վենսը Բաքվից վերադարձավ՝ չկարողանալով ազատել որևէ հայ պատանդ։

Ավելին, Վենսը չհանդիպեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի հետ և չայցելեց Հայաստանում կալանավորված հայ եպիսկոպոսներին: Վստահելի աղբյուրների համաձայն՝ Հայաստանի կառավարությունը խնդրել է Վենսին՝ Հայաստան իր այցի ընթացքում չհանդիպել Կաթողիկոսին:

Հայաստանում և Ադրբեջանում Վենսը որևէ խոսք չասաց՝ քննադատելու Փաշինյանի և Ալիևի հակաժողովրդավարական քաղաքականությունը: Նա հիշատակեց Ալիևի կնոջը՝
Մեհրիբանին, որը զբաղեցնում է Ադրբեջանի փոխնախագահի պաշտոնը՝ նշելով՝ «Հուսով եմ, որ դա ԱՄՆ երկրորդ տիկնոջը որևէ գաղափար չի հուշի»: Այս արտահայտությունը դժգոհություն առաջացրեց Վենսի ադրբեջանցի հյուրընկալողների մոտ և գրաքննվեց Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսության կողմից։

Հարութ Սասունյան
www.TheCaliforniaCourier.com

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի