«­Ժա­մա­նա­կա­ւոր են ղե­կա­վար­նե­րը: ­Յա­ւեր­ժա­կան են ազ­գերն ու հայ­րե­նիք­նե­րը, հայ­րե­նի հո­ղի վրայ հաս­տա­տո­ւած ժո­ղո­վուրդ­նե­րը:
Յա­ւեր­ժա­կան է ա­զա­տա­տենչ հայ ժո­ղո­վուր­դը, ո­րը մա­հո­ւան դի­մաց մա­հը յաղ­թա­հա­րե­լով կեր­տեց հայ­րե­նի­քի ան­կա­խու­թիւ­նը»։

­Սի­մոն Վ­րա­ցեան, Հ.Հ. վեր­ջին վար­չա­պետ

­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հռչակ­ման 108-ա­մեա­կը կը ներ­կա­յա­նայ որ­պէս հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մա­կա­նօ­րէն ան­կիւ­նա­դար­ձա­յին ու անկրկնե­լի ի­րո­ղու­թիւն մը։ Ան ամ­բողջ ազ­գի մը ա­նե­րեր կամ­քի ու քա­ղա­քա­կան գի­տակ­ցու­թեան խոր­հուրդն է, որ 1918-ի ­Մա­յի­սին վե­րա­ծո­ւե­ցաւ ան­կախ գո­յա­վի­ճա­կի հաս­տատ­ման ու պե­տա­կան հիմ­նա­շէն­քի ստեղծ­ման։ ­Ճա­կա­տագ­րա­կան պա­հու ի­րա­գոր­ծու­մը հայ ժո­ղո­վուր­դի դա­րե­րու գո­յա­մար­տին գե­րա­գոյն ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րէն մէ­կը հան­դի­սա­ցաւ, ո­րով­հե­տեւ ցե­ղաս­պա­նու­թեան, տե­ղա­հա­նու­թեան եւ հա­մա­տա­րած կո­րուս­տի մո­խիր­նե­րէն վեր բարձ­րա­ցող ազգ մը կրցաւ վե­րա­հաս­տա­տել իր քա­ղա­քա­կան ինք­նու­թիւ­նը եւ աշ­խար­հին յայ­տա­րա­րել, թէ հա­յու­թիւ­նը տա­կա­ւին կեն­դա­նի է եւ վճռած է ապ­րիլ ա­զատ ու ինք­նիշ­խան կամ­քով։

­Սի­մոն Վ­րա­ցեա­նի խօս­քը՝ «­Ժա­մա­նա­կա­ւոր են ղե­կա­վար­նե­րը։ ­Յա­ւեր­ժա­կան են ազ­գերն ու հայ­րե­նիք­նե­րը», այ­սօր, ա­ւե­լի քան եր­բեք, կը պահ­պա­նէ իր բո­վան­դակ քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տը։ Ան յի­շե­ցում մըն է, թէ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը ան­ձե­րու կամ ան­ցո­ղա­կի իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու սե­փա­կա­նու­թիւ­նը չի կրնար ըլ­լալ։ ­Պե­տու­թիւ­նը ազ­գի հա­ւա­քա­կան կամ­քին մարմ­նա­ցումն է, իսկ հայ­րե­նի­քը՝ սե­րունդ­նե­րու ա­րիւ­նով ու զո­հո­ղու­թեամբ ամ­րապնդո­ւած պատ­մա­կան ի­րա­ւունք։ Այս ճշմար­տու­թիւ­նը հայ ժո­ղո­վուր­դը բազ­միցս ա­պա­ցու­ցած է իր պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին, երբ կորսն­ցու­ցած է պե­տա­կա­նու­թիւ­նը, բայց չէ հրա­ժա­րած պե­տա­կա­նօ­րէն ապ­րե­լու իր կամ­քէն։

1918-ին ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ստեղ­ծու­մը այդ կամ­քին յաղ­թա­նակն էր։ Ան հայ մար­դուն տո­ւաւ քա­ղա­քա­ցի ըլ­լա­լու ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թիւն, սե­փա­կան դրօ­շին, բա­նա­կին ու պե­տա­կան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րուն տէր կանգ­նե­լու պա­տիւ։ ­Դա­րեր շա­րու­նակ օ­տար լու­ծին տակ գո­յա­տե­ւած ժո­ղո­վուրդ մը, ա­ռա­ջին ան­գամ՝ ար­դի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին վե­րագ­տաւ իր պե­տա­կան տու­նը։ Այդ պատ­ճա­ռով ալ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հիմ­նադ­րու­թիւ­նը ազ­գա­յին մտա­ծո­ղու­թեան վե­րած­նունդն էր, որ հայ ժո­ղո­վուր­դին մէջ ար­մա­տա­ւո­րեց պե­տա­կա­նու­թեան հան­դէպ ակ­նա­ծանք, պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն եւ գուր­գու­րանք։

­Նո­րաս­տեղծ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը, սա­կայն, ան­ցաւ պատ­մա­կան բարդ հանգ­րո­ւան­նե­րէ։ Ան­կա­խու­թե­նէն՝ խորհր­դա­յին լու­ծը, ա­պա կրկին վե­րան­կա­խաց­ման ճա­նա­պար­հը ցոյց տո­ւին, թէ վար­չա­կար­գե­րը կրնան փո­խո­ւիլ, իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը կրնան տկա­րա­նալ ու քայ­քա­յիլ, բայց հայ­րե­նի­քի գա­ղա­փա­րը կը շա­րու­նա­կէ գո­յա­տե­ւել ժո­ղո­վուր­դի հա­ւա­քա­կան գի­տակ­ցու­թեան մէջ։

­Վե­րան­կա­խա­ցած ­Հա­յաս­տա­նի վեր­ջին տաս­նա­մեակ­նե­րու պատ­մու­թիւ­նը եւս ար­ձա­նագ­րեց բազ­մա­թիւ ղե­կա­վար­ներ՝ ի­րենց յա­ջո­ղու­թիւն­նե­րով ու ձա­խո­ղու­թիւն­նե­րով, քա­ղա­քա­կան մօ­տե­ցում­նե­րով կամ սխալ­նե­րով, ո­րոնք ան­ցած են պատ­մու­թեան դա­տաս­տա­նին։ ­Սա­կայն, ներ­կայ իշ­խա­նու­թիւ­նը ա­ռանձ­նա­պէս­ մտա­հո­գու­թիւն կը պատ­ճա­ռէ, ո­րով­հե­տեւ ա­նոր վար­քա­գի­ծին մէջ ա­ւե­լի յստակ դար­ձած է ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու նսե­մաց­ման եւ հա­մազ­գա­յին նպա­տակ­նե­րէն նա­հան­ջի մի­տու­մը։

­Պե­տա­կան խորհր­դա­նի­շե­րը, ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թիւ­նը եւ հայ­րե­նա­տէր ըլ­լա­լու գի­տակ­ցու­թիւ­նը այ­սօր կը գտնո­ւին քա­ղա­քա­կան ան­տար­բե­րու­թեան եւ գա­ղա­փա­րա­կան խե­ղա­թիւր­ման վտան­գին դի­մաց։ Ազ­գի պատ­մա­կան ձգտում­նե­րը ներ­կա­յաց­նե­լու փո­խա­րէն՝ կը փոր­ձո­ւի հա­սա­րա­կու­թիւ­նը հե­ռաց­նել իր ազ­գա­յին ար­մատ­նե­րէն, տկա­րաց­նել հայ­րե­նի­քին հետ հո­գե­ւոր կա­պը եւ հան­րա­յին մտա­ծո­ղու­թիւ­նը սահ­մա­նա­փա­կել նեղ վար­չա­կան ու ա­ռօ­րեա­յի հա­շիւ­նե­րուն մէջ։

Այս ըն­թաց­քը վտան­գա­ւոր կը դառնայ, ո­րով­հե­տեւ ժո­ղո­վուրդ մը, որ կը հե­ռա­նայ իր պատ­մա­կան յի­շո­ղու­թե­նէն, ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին կը տկա­րա­նայ նաեւ իր ազ­գա­յին դի­մադ­րո­ղա­կա­նու­թեամբ։

Այդ պատ­ճա­ռով, ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան 108-ա­մեա­կը պար­տա­ւո­րեց­նող պատ­գամ ու­նի ամ­բողջ հա­յու­թեան հա­մար։ ­Հայ­րե­նիք եւ Ս­փիւռք կո­չուած են վե­րա­միա­ւո­րո­ւե­լու ­Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան գա­ղա­փա­րին շուրջ։ Ան­կա­խու­թիւ­նը պէտք է մնայ ազ­գա­յին գի­տակ­ցու­թեան սե­ւե­ռա­կէ­տը եւ չվե­րա­ծուի տօ­նա­կան ա­րա­րո­ղու­թեան կամ խորհր­դան­շա­կան յի­շա­տա­կի։ Ան­կա­խու­թիւ­նը կեր­տո­ւած է նո­ւի­րա­բե­րու­մով. ա­նոր պահ­պա­նու­մը նոյն­պի­սի հա­ւա­քա­կան կամք ու մշտա­կան զգաս­տու­թիւն կը պա­հան­ջէ։

­Յա­ւեր­ժա­կան են հայ­րե­նիք­նե­րը, երբ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը պատ­րաստ են ա­նոնց գո­յա­տեւ­ման հա­մար շա­րու­նա­կա­կան զօ­րա­շար­ժի։ ­Հայ­րե­նի­քի անվ­տան­գու­թիւ­նը, պե­տա­կան ինք­նիշ­խա­նու­թիւ­նը եւ հա­մազ­գա­յին ձգտում­նե­րու պաշտ­պա­նու­թիւ­նը չեն կրնար պայ­մա­նա­ւո­րո­ւիլ օ­րո­ւան իշ­խա­նու­թիւն­նե­րով կամ մե­ծա­պե­տա­կան ու­ժե­րու ան­ցո­ղա­կի շա­հե­րով։ ­Պատ­մու­թիւ­նը բազ­միցս ա­պա­ցու­ցած է, թէ այն ժո­ղո­վուրդ­նե­րը, ո­րոնք կը պահ­պա­նեն ի­րենց ազ­գա­յին նկա­րա­գի­րը եւ պե­տա­կան կամ­քը, կրնան դի­մագ­րա­ւել ճա­կա­տագրա­կան փոր­ձու­թիւն­ներ։

Այ­սօր, երբ տա­րա­ծաշր­ջա­նը յղի է նոր սպառ­նա­լիք­նե­րով ու քա­ղա­քա­կան ա­նո­րո­շու­թիւն­նե­րով, ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ստեղծ­ման խոր­հուր­դը կը մնայ ան­փո­խա­րի­նե­լի ու­ղե­նիշ։ Ան մեզ կը յի­շեց­նէ, թէ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը ձեռք բե­րո­ւած ի­րա­ւունք է, ո­րուն պահ­պա­նու­մը կը պա­հան­ջէ կազ­մա­կեր­պո­ւած ու գա­ղա­փա­րա­պէս միա­ւո­րո­ւած ազգ մը, ազ­գա­յին գի­տակ­ցու­թիւն եւ հայ­րե­նի­քին հան­դէպ ան­վե­րա­պահ հա­ւա­տար­մու­թիւն։

­Ժա­մա­նա­կա­ւոր են իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը, ժա­մա­նա­կա­ւոր են քա­ղա­քա­կան հա­շիւ­նե­րը, բայց հայ ժո­ղո­վուր­դը, իր հայ­րե­նի­քով ու ան­կախ ապ­րե­լու կամ­քով, կը շա­րու­նա­կէ մնալ յա­ւեր­ժա­կան ի­րա­կա­նու­թիւն։

«Ազատ Օր»ի խմբագրական