«Երկարատեւ պատերազմը երբեք որեւէ ազգի ի նպաստ չէ եղած»։
Սուն Ցու (544-496 Ք.Ա., չինացի զօրավար, ռազմավար, փիլիսոփայ եւ գրող)

․․․Եւ դեռ ալ յստակ չէ, թէ ի՞նչ պիտի պատահի յառաջիկայ ամիսներուն։ Ոչ մէկ բացայայտ իրադարձութիւն, յառաջխաղացք եւ յոյս։ Բնականաբար, այս անորոշութիւնը կրնայ աւելի վտանգաւոր ըլլալ, քան՝ սկզբնական առճակատումը։

Ա․Մ․Ն․-ի նախագահը յայտնած էր, թէ քանի մը օրէն կ՛աւարտի այս պատերազմը, եւ Իրանի մէջ կը կատարուի յեղաշրջում։

Երկու ամիս առաջ ձեռք բերուած զինադադարը ժամանակաւորապէս նուազեցուց մարտերուն սաստկութիւնը, սակայն չլուծեց Ուաշինկթընի եւ Թեհրանի միջեւ հիմնական տարակարծութիւնները։ Մերթ ընդ մերթ սաստկանալով, ապա համեմատաբար մեղմանալով, կրկին սաստկանալով, տարօրինակ կացութիւն մը ստեղծուած է տարածաշրջանէն ներս։

Հանրածանօթ է յոյն Եզովփոսի առակներէն մէկուն մէջ գործածուած «Պղտոր ջուրին մէջ ձուկ որսալ» խօսքը, որ խորամանկ ձկնորսի մը մասին էր։ Ան դիտաւորեալ կը պղտորէր ջուրը՝ դրացիները վրդովեցնելու եւ աւելի մեծ քանակով ձուկ որսալու համար։ Կարելի է այս խօսքը վերագրել հանրածանօթ Հորմուզի ջրանցքին, ուր, թէեւ ջուրը նոյնքան պղտոր է, սակայն ձուկի փոխարէն որսը՝ անշարժացած նաւերն են եւ զանոնք փոխադրած քարիւղը։

Ամերիկեան ուժերուն դէմ վերջին օրերուն կատարուած իրանեան մեծ յարձակումը, Ծոցի ուժանիւթի ենթակառոյցներուն դէմ հարուածը, Հորմուզի նեղուցը ամբողջովին փակելու փորձը կրնան պատճառ դառնալ շատ աւելի լայն պատերազմի մը։

Շատ աւելի յիշատակելի են Իրանին կողքին գտնուող Հութի ուժերու թարմ յարձակումները Սէուտական Արաբիոյ վրայ։ Արդարեւ, Սեպտեմբեր 8-ին հութիները հարուածեցին սէուտական քանի մը քաղաքներ եւ ուժանիւթի բանալի կառոյցներ՝ վիրաւորելով տասնեակներ, վնասներ հասցնելով եւ հրդեհներ պատճառելով։ Ասոր կողքին, Թեհրան շարունակած էր ռմբակոծել ամերիկեան կեդրոններ՝ Քուէյթի, Պահրէյնի եւ նոյնիսկ Յորդանանի մէջ։

Սկզբնական շրջանին ասիկա կը թուէր ըլլալ արշաւ մը, որ նպատակ ունէր շուտով ջախջախելու Իրանի ռազմական եւ կորիզային կարողութիւնները, սակայն վերածուած է երկարատեւ առճակատման մը։

Բազմիցս կը կարծուէր, թէ դիւանագիտութիւնը կրնայ ինքզինք պարտադրել, որպէսզի կողմերը յանգին համաձայնութեան մը, որ կը ներառէ Իրանի կորիզային ծրագիրը, պատժամիջոցներու մեղմացումը եւ Հորմուզի նեղուցի ճամբով ազատ նաւագնացութեան ապահովումը։ Օմանի եւ Փաքիստանի կողմէ որոշ շօշափելի միջամտութիւններ, սակայն՝ թէ՛ Ուաշինկթըն եւ թէ՛ Թեհրան կը մնան տարակարծիք։ Նոյնիսկ նախագահ Թրամփ, որ ծանօթ է իր արագ հակազդեցութիւններով եւ փորձառու առեւտրականի արտայայտութիւններով, սկսած է հետզհետէ այս նիւթին շուրջ բեմահարթակ չբարձրանալ։

Ա․Մ․Ն․ նաեւ երկարաձգած է տարածաշրջանին մէջ իր ռազմական յաւելեալ ներկայութիւնը մինչեւ յառաջիկայ տարեշրջան, բան մը, որ կը վկայէ, թէ առճակատումը պիտի ըլլայ երկարատեւ։

Շարունակուող մարտերը ցոյց կու տան, թէ որքան դժուար դարձած է Իրանի հակամարտութիւնը առանձնացնել Միջին Արեւելքի աւելի բարդ անվտանգային ճգնաժամէն։ Հետեւաբար, հակառակ վերջին ամիսներու համեմատաբար ստեղծուած հանդարտութեան, Իրան-Իսրայէլ նոր առճակատում մը կրնայ վերսկսիլ։ Յստակ է, թէ Իրանի կորիզային կամ ռազմական ենթակառոյցներուն դէմ իսրայէլեան որեւէ մեծ հարուած մը կրնայ նոր կացութիւն մը ստեղծել՝ իրանեան հրթիռային յարձակումներով, եւ պարտադրել, որ Միացեալ Նահանգները ուղղակիօրէն միջամուխ ըլլայ աւելի լայն ռազմական արշաւի մը։

Կողմերէն ոչ մէկը կ՛ուզէ զիջիլ, սակայն երկուքն ալ կարծես պատրաստ չեն ձեռնարկելու այնպիսի գործողութեան մը, որ կրնայ վճռականօրէն վերջ տալ հակամարտութեան։ Արդիւնքը պիտի ըլլայ պատժամիջոցներու շարունակութիւն, պարբերական հարուածներ, նաւագնացութեան դէմ յարձակումներ եւ տնտեսական անկայունութիւն, մէկ խօսքով՝ փոքր պատերազմներ։

Ներկայ իրադարձութիւնը ցոյց կուտայ, թէ Իրանը կրած է ռազմական եւ տնտեսական հսկայական վնասներ, սակայն կառավարութիւնը կը շարունակէ մնալ իշխանութեան վրայ եւ, հակառակ այս բոլորին, տակաւին ունի զգալի հրթիռային կարողութիւններ ու տարածաշրջանային ազդեցութիւն։

Միւս կողմէն, ճիշդ է, որ Միացեալ Նահանգները ցուցադրած է ճնշող ռազմական գերակայութիւն, սակայն ցայսօր չեն կրցած այդ գերակայութիւնը օգտագործել եւ վերածել քաղաքական համաձայնութեան մը։

Տնտեսական հետեւանքներուն մասին շատ խօսուեցաւ։ Աշխարհի նաւթի մատակարարման մօտ մէկ հինգերորդը սովորաբար կ՛անցնի Հորմուզի նեղուցէն՝ զայն դարձնելով աշխարհի ռազմավարականօրէն կարեւորագոյն ուժանիւթի ուղիներէն մէկը։ Քարիւղի բարձր գիները կը փաստեն այս իրողութիւնը եւ երկարատեւ խափանում մը կրնայ ստեղծել համաշխարհային ուժանիւթի նոր ճգնաժամ մը։

Ըստ երեւոյթին՝ Հերմուզի նեղուցը երկար ժամանակ պիտի մնայ անշարժ եւ անոր ջուրն ալ՝ պղտոր։ Եւ այս բոլորը Սեպտեմբեր 11-ի ահաբեկչական գործողութեան 25-րց տարելիցի օրերուն։

«Հայրենիք» – Պոսթըն
Խմբագրական