-Հայաստանի կառավարությունում քննարկվել է հայրենադարձության հարցը. նշվել է, որ մինչև սեպտեմբեր պատրաստ կլինենք լիբանանահայերին հատկացվելիք օգնությունների փաթեթ ներկայացնել: Այս փուլում լիբանանահայերն ի՞նչ են ակնկալում Հայաստանից:

-Անկեղծ ասած, հայրենադարձության օրակարգը անցնող երկու շաբաթներին բավական քննարկվեց: Այդ օրակարգը կենսական ու կարևոր և հրատապ օրակարգ է, սակայն մամուլում կամ սոցիալական ցանցերում տեղի ու անտեղի վերլուծություններն ու մեկնաբանությունները նպաստ չեն բերում այդ օրակարգի բյուրեղացմանը: Օրակարգը մեզ համար կարևոր է։ Մենք՝ իբրև կուսակցություն, այս իշխանությունների օրոք այդ օրակարգը բարձրացրել ենք, պահանջել ենք դրա ամբողջական բյուրեղացումը, օրենքների փաթեթի ամբողջական հստակեցումը, որի մեջ, բնականաբար, նաև Սփյուռքը պետք է մասնակցություն ունենա իր կենսափորձով, հայրենիքի հանդեպ իր ունեցած պարտավորություններով և իրավունքներով, ունենա իր ասելիքը: Նախ՝ հստակեցնենք, որ որպես այս ճգնաժամի արդյունք հայրենադարձություն ակնկալելու օրակարգ մենք չենք դնում: Պետք չէ այդպես լինի, դա պետք է դառնա ընդհանրապես ազգային, ռազմավարական հիմնախնդիր: Ճիշտ չէ, որ հայրենադարձությունը դառնա լիբանանահայության օրակարգ: Հայրենադարձության ընդհանուր կառուցվածքը, նրա օրենսդրական ամբողջ համակարգը պետք է հիմնվի նրա վրա, որ Հայաստանն ունի մեծ Սփյուռք և այդ Սփյուռքի ամբողջ ներուժը, նաև հայապահպանման գործընթացը, նաև հայրենադարձությունը պետք է ընդգրկի բոլորին: Այդ իմաստով առաջնային խնդիրը նախկին 20-25 տարիներին Հայաստանից հեռացածների, մեր հայրենակիցների վերադարձի համար անհրաժեշտ հիմքերի ստեղծումն է: Երկրորդ խնդիրն է սփյուռքահայի համար ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որպեսզի նրանք իրենց տեղը գտնեն հայրենիքում: Սրանից առաջ էլ այդ օրակարգը դրված էր սեղանին, բայց միշտ էլ բյուրեղացման ընթացքում կիսատ էր մնում:

Մեր արդար ակնկալությունն է, որ այս հանգրվանին այս օրենսդրական փաթեթն ամբողջականանա, բյուրեղանա: Այս իմաստով նաև ասեմ, որ խուճապային մթնոլորտը որպես հայրենադարձության մշակման արդյունք հնարավոր չէ մշակել: Այսօր տեղափոխության խնդիր է, որ տեղի է ունենում: Այսինքն նման խուճապային վիճակներում բնական է, որ մարդիկ մտածում են, որ եթե ունեն հնարավորություններ կամ եթե անգամ չունեն հնարավորություններ, որոշ ապահովություն զգալու համար ուզում են տեղափոխվել Հայաստան: Սա չպետք է մեկնակետ ծառայի հայրենադարձության համար: Հայրենադարձությունն ավելի համապարփակ ծրագիր է: Նաև ասեմ, որ այսօր լիբանանահայ համայնքը կարողացել է հաղթահարել անցնող 30 տարիների բոլոր ճգնաժամերը: Այսօրվա համահայկական զորակցությունը, ընդհանուր օժանդակության մթնոլորտը, որ կա, նաև լիբանանահայության վճռականությունն ու կամքը անպայման ազդանշն կտա բոլորին, որ այս համայնքը ի վիճակի է անպայման ինքն իրեն գտնելու: Իհարկե, հարվածը մեծ է, իհարկե, աղետը իր ազդեցությունը կունենա առաջիկա զարգացումների վրա: Արդեն փաստը ցույց է տվել, որ մենք ունեցել ենք համայնքներ, որոնք ստացել են հարվածներ, բայց պահել են իրենց հավաքական կյանքի բոլոր ստորոգելիները, անշուշը հարաբերականորեն ավելի նվազ ուժականությամբ: Պետք է նկատի ունենալ լիբանանահայ համայնքի յուրահատկությունները այս իմաստով: Գիտեք, որ լիբանանահայ համայնքը Լիբանանի քաղաքական ընդհանուր կառուցվածքի մեջ ներգործուն մասնակից է՝ խորհրդարանա, կառավարության, այլ պետական հաստատություններ: Այն Լիբանանի 7 կարևոր համայնքներից մեկն է, որը իր ամբողջական իրավունքներն ու պարտավորություններն ունի: Հետևաբար, պետք է այս յուրահատկություններն էլ նկատի ունենալ և այս բոլորի հանրագումարը ամփոփելով պետք է ևս մեկ անգամ ասել, որ բնական է, որ մարդկանց տեղափոխում է տեղի ունենում: Մարդիկ իրենց ապահովության համար կարող են նման որոշում կայացնել, բայց հայրենադարձության ընդհանուր թեման պետք է դիտարկել ավելի համապարփակ, ազգային ու ռազմավարական խնդրի պարունակի մեջ:

-Ի՞նչ պետք է անի Հայաստանը, որ լիբանանահայերը գան հայրենիք ու հաստատվեն այստեղ: Արդեն իսկ մի քանի օդանավերով լիբանանահայերի են հասցրել Հայաստան: Արդյոք լիբանանահայերը շահագրգիռ են գալ Հայաստան, թե՞ կարող են օրինակ Հայաստանը դիտարկել որպես տարանցիկ երկիր և այստեղից մեկնել այլ երկրներ:

-Լիբանանահայերը, այո՛, ունեն ակնկալություններ, որոնք տարրական ակնկալություններ են՝ կենցաղային, բժշկական, կրթական, սոցիալական, առողջապահական: Այսինքն՝ այն բոլորը, որոնք արդեն իսկ ինքն իր այսօրվա կացությամբ ի վիճակի չէ անձնապես հոգալու: Հետևաբար, պետք է դրանք նկատի առնել: Դրանից զատ, եթե այդ հնարավորությունները ստեղծվեն և խոսվի ընդհանրապես այս օրակարգի մասին, նաև հարկերի իմաստով, այլ դյուրությունների իմաստով, որոնք պետության կողմից ծառայությունների բնույթ ունեն, պետք է այդ բոլորից օգտվեն այն անձինք, որոնք հաստատվում են հայրենիքում: Այստեղ մեկ այլ խնդիր է գալիս. Այդ անձը պետք է ունենա նաև աշխատելու հնարավորություն: Մենք որպես հայրենիք, չենք հասել այն աստիճանին, որ այդ հարցը ամբողջությամբ հնարավոր լինի լուծել, որովհետև դա ընդհանուր հարց է: Հայրենիքում աշխատանքի հնարավորություն ունենալու ընտրանքներ կատարելու մասին է խոսքը, ոչ թե պարտադրված աշխատանքի: Այսինքն մարդն իր մասնագիտությամբ կարողանա ավելի արմատանալ հայրենիքում և այս իմաստով բավական աշխատանք կա անելու:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանը որպես տարանցիկ երկիր դիտարկելուն, ապա դա միշտ էլ եղել է այսպիսի ճգնաժամային պահերի ընթացքում: Մենք այդ իրականությունը տեսանք նաև սիրիահայության ժամանակ: Այս դեպքում էլ հնարավոր չէ մեկ բնորոշմամբ տալ արժևորումը, որովհետև կարող է մարդը որոշել է հաստատվել Հայաստանում, սակայն չկարողացավ գործ գտնելու, հնարավորություններ ունենալու, իր օրապահիկն ապահովելու: Որոշների համար էլ իսկապես Հայաստանը ժամանակավոր բնակավայր է, որպեսզի հասցնեն դիմել այլ երկրների քաղաքացիություն ստանալու և տեղափոխվելու համար: Իհարկե, նաև այնպիսիք, որոնք ցանկանում են Հայաստանը համարել վերջնական տուն և պատրաստ են ամեն տեսակի դժվարություններ դիմագրավել, կառչել հայկական հողին, արարել ստեղծագործել հայրենիքում: Այսինքն՝ տարբեր են բոլորը և հնարավոր չէ բոլորին մեկ արժևորման մեջ դնել:

Սիրանույշ Պապյան