Հայաստանում գործող շուրջ 230 փոխանակման կետերը հիմնականում փոքր ձեռնարկատերերինն են, որոնց տնտեսական գործունեությունը մեկ ուղղությամբ է՝ ֆինանսական շուկայում միջինից բարձր տնտեսական ռիսկով: Եկամտաբերության մակարդակով էլ բազմակի անգամ զիջում են ֆինանսական շուկայում նմանատիպ ծառայություններ մատուցող բազմագործառութային խոշոր սուբյեկտներին, ասենք օրինակ առևտրային բանկերին:

Եվ այսպիսի շուկայական պայմաններում փոխանակման կետերը, տարվա յուրաքանչյուր աշխատանքային օրվա համար, իրենց եկամուտներից միջինը շուրջ 13 հազար դրամ պետք է վճարեն՝ միայն որպես պետական տուրք:

Փաստորեն, առաջարկվող այս փոփոխության հետեւանքով փոխանակման կետերի այլընտրանքը մեծ չէ.

– սնանկացում և տնտեսական գործունեության դադարեցում, որը մեր գնահատմամբ, իրականում լինելու է հիմնական հետեւանքը,
– օրինական դաշտից վերջիններիս տնտեսական գործունեության տեղափոխում անօրինական դաշտ՝ օբյեկտիվորեն անտանելի հարկային բեռից խուսափելու համար:

Իրականում այս երկու տարբերակից յուրաքանչյուրի պարագայում տարադրամի փոխանակման շուկայում անխուսափելիորեն ունենալու ենք.

– տնտեսական գործունեության այս տեսակի գերկենտրոնացում խոշորների ձեռքում,
– տարադրամի փոխանակման ծառայություն մատուցողների թվի էական կրճատում՝ շուկայական առկա բարձր մրցակցության խիստ սահմանափակմամբ,
– գնվող և վաճառվող արտարժույթի փոխարժեքների տարբերության շեշտակի ավելացում, որից առաջին հերթին տուժելու են այն բազմահազար քաղաքացիները և նրանց ընտանիքները, ովքեր ապրում են արտասահմանից ստացվող արտարժույթի փոխանցումների հաշվին:

Պակաս կարևոր չէ նաև օբյեկտիվ մեկ այլ հանգամանք, ըստ որի, այս փոփոխության հետեւանքով, ներկայումս գործող փոխանակման կետերում ինքնազբաղված և զբաղված հարյուրավոր քաղաքացիներ, պարտադրված են լինելու օրինական աշխատանքն ու վաստակը կորցնել և այն փոխարինել աղքատության նպաստով:

Կամ աշխատել ստվերային շուկայում՝ դրանից բխող բոլոր ռիսկերով: Սրա հետեւանքով, իհարկե, կձևավորվի փողոցային առևտրի մի նոր ոլորտ, որն արդեն երկար ժամանակ թողել էինք անցյալում: Բնականաբար պետական ստուգող մարմինների համար աշխատանքի նոր դաշտ կբացվի՝ իրենց պատժիչ գործիքներով կսկսեն ջանասիրաբար պայքար մղել այս բացասական երեևույթի դեմ, որը մեր երկրում տարածված էր 90-ական թվականներին:

Այսքանով նույնիսկ ակնհայտ է դառնում, որ նախաձեռնված այս փոփոխությունը ևս, լայն իմաստով, չի կարող ունենալ դրական տնտեսական արդյունք: Այն անխուսափելիորեն հանգեցնելու է սոցիալական բացասական մի շարք հետևանքների, որոնք դեռ երկար ժամանակ առարկայորեն զգալու են շարքային բազմաթիվ քաղաքացիներ:

Թադևոս Ավետիսյան
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի
ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ