Եվ Լաչինը վերագտավ իր հայկականությունը 1992 թվականի մայիսի 18-ին, երբ ԼՂՀ ինքնապաշտպանական ուժերը մտան բնակավայր:

«Լաչին»թարգմանաբար նշանակում է «Սպիտակ արծիվ»: Քրիստոսից դեռ 5000 տարի առաջ այժմյան Քաշաթաղի շրջանում եղած քարե արծվակերպ 2 տոտեմները երկրագիտական թանգարանում համարում են գավառի խորհրդանիշը: Քուռ-արաքսյան մշակույթին պատկանող այս ցուցանմուշներն ամենահինն են, որ վկայում են տեղանքի` հայկական պատկանելության մասին: 1992-ի մայիսի 17-ին եւ 18-ին ծավալված ռազմական գործողության արդյունքում ինքնապաշտպանական ուժերն իրենց վերահսկողության տակ վերցրին Ծաղկաձոր, Կանաչ տալա, Մեծշեն, Հինշեն գյուղերը: Մայիսի 18-ին ղարաբաղյան միավորումները մտան Լաչին:

Արցախի համար Լաչինի ազատագրումը չափազանց կարեւոր ռազմավարական նշանակություն ունեցավ. նախ` վերացվեց Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի միջեւ յոթ կիլոմետրանոց անջրպետը, հետո էլ` առանց դրա, անհնար էր շրջափակման մեջ գտնվող երկրամասի գոյատեւումը: Այդ հաղթանակին ամեն մի հայ` լինի պատմաբան, թե ռազմագետ, տարբեր անուններ տվեց` ստեղծվեց Հայաստան-Արցախ ցամաքային կապը` Գորիս-Ստեփանակերտ ավտոմայրուղին, բացվեց մարդասիրական միջանցքը, հույսի կամուրջը, հարթվեց կյանքի ճանապարհը, Լեռնային Ղարաբաղն ազատ շնչելու հնարավորություն ունեցավ:

Այն, ինչ տեղի ունեցավ 1992 թվականի մայիսի 18-ին, սոսկ քաղաքի ազատագրում չէր, այն ազատամարտիկների կենաց ու մահու կռիվ էր, ցավոք` ոչ առանց կորուստների: Արցախ տանող ճանապարհն անցնում է Լաչինի միջանցքով: Լաչինի բազմաթիվ ու հոգնեցնող ոլորապտույտները, սակայն, անկարող են զսպել յուրաքանչյուր հայի հպարտությունը, երբ այդ ճանապարհի սկզբնամասում տեսնում է «Ազատ Արցախը ողջունում է ձեզ» ցուցանակը:

Լաչինը, որ այժմ հպարտությամբ կրում է պատմական Բերձոր անունը, Քաշաթաղի շրջկենտրոնն է: Շրջանի մակերեսը 3777 քառ. կմ է: Այսօր ԼՂՀ-ի հարավ-արեւմտյան այս շրջանի համար կարեւորագույն հարցեր են վերաբնակեցումն ու տնտեսության զարգացումը: Վերաբնակեցման ծրագիրը շատերին բերեց Քաշաթաղ, որպեսզի Քաշաթաղի հրաշք բնության մեջ իրենց տունը ստեղծեն եւ իրենց ներկայությամբ ամրացնեն երկրի սահմանները: