Այս պարագայում, բնականաբար, ոչ լիարժեք և ձևական է դառնում նաև ծրագրում հռչակված պետական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման համընդհանուր շղթան՝ գործառույթ-մարմին-պատասխանատվություն-արդյունք-գնահատական: Մասնավորապես, այս մոտեցմամբ պետական կառավարման մարմինների ստեղծած միջանկյալ արդյունքները, թեկուզ դրանցից յուրաքանչյուրի գնահատված լավ աշխատանքի պարագայում, իրականում չի կարող երաշխավորել, որ ժամկետի ավարտին (հինգ տարի անց) ծրագիրն ամբողջական կատարված կլինի: Քանի որ այդ արդյունքները հնարավոր չէ լիարժեք բխեցնել ծրագրից՝ առնվազն սոցիալական և տնտեսական ոլորտներում նվազագույն անհրաժեշտ չափելի թիրախների բացակայությամբ պայմանավորված:

Նպատակը կարծես պարզ է՝ հաջորդ ընտրությունների նախաշեմին գործող իշխանությունը մանիպուլիացիաների լիարժեք հնարավորություն կունենա. ուր էլ հասած լինենք, կարող է որակվել՝ որպես ծրագրի լիարժեք կատարում և առավելագույն արդյունք: Դե, իհարկե, այդ ժամանակ ծրագիրը կատարած չլինելու պարագայում դժվար է լինելու բերել հանրության համար հասկանալի փաստարկներ և իշխանությունից դուրս գտնել մեղավորներ:

Մյուս կողմից էլ ծրագրի տարբեր բաժիններում ջանասիրաբար խոսվում է սոցիալական ներառական զարգացման անհրաժեշտության մասին՝ հանրության բոլոր շերտերին հուզող սոցիալական խնդիրների լուծման նպատակադրումների ներքո: Սակայն ծրագրի նույն բաժիններում արձանագրում ենք, որ բարեփոխումների համար առաջարկվող հավաքական լուծումները հետևողականորեն և բացառապես հենված են ազատ շուկայական կարգավորումների վրա: Այս իմաստով հարկ է նշել, որ մեծ խնամքով և նորից առաջ քաշվող բարեփոխումների այս մոտեցման սկզբունքային անհամատեղելիությունն ու ձախողումները բազմիցս են փաստվել համաշխարհային տնտեսության, ինչպես նաև անկախացումից հետո մեր երկրի զարգացման պատմությամբ:

Մասնավորապես, ծրագրում հմտորեն լղոզված են սոցիալական և տնտեսական զարգացման գործում պետության ուղղակի մասնակցության շրջանակը և նվազագույն անհրաժեշտ պարտավորությունները: Սա նկատելի է հատկապես սոցիալական խորացող կոնկրետ խնդիրների լուծումների համատեքստում՝ խրոնիկ գործազրկություն և աղքատություն, այդ թվում՝ աշխատողների շրջանում աղքատության բարձր մակարդակ, տարածքային զարգացման անհամաչափություն, ժողովրդագրական ճգնաժամի մոտեցնող խնդիրներ և այլն:
Փաստորեն, այս խնդիրների լուծումների համար որդեգրվում է բարեփոխումների հետևյալ ընդհանրական բանաձևը. կառավարությունը կստեղծի ազատ շուկայական, կոռուպցիայից զերծ մրցակցային պայմաններ՝ հավասարապես բոլորի համար, դրան էլ զուգահեռ իր գործառույթները հնարավորինս կպատվիրակի մասնավորին՝ առավելագույնս կրճատելով պետական համակարգը, որի դեպքում արդեն յուրաքանչյուր ոք կքաջալերվի, իր վաստակին համարժեք կապրի և պետք է լինի երջանիկ կամ իր և իր ընտանիքի սոցիալական չլուծվող խնդիրների համար այսուհետ մեղադրի ինքն իրեն, այլ ոչ թե օրվա իշխանությանը:

Եվ այս մոտեցմամբ առաջարկվող ցանկացած ծրագիր, ցանկացած երկրի ու իրավիճակի համար կլիներ իրատեսական, իրականացնողների համար՝ նվազագույն ռիսկերով, իսկ ժամկետի ավարտին էլ՝ ինքնաբերաբար կդառնար կատարված և իշխող քաղաքական ուժի համար կստեղծեր նախապայմաններ՝ իշխանությունը հարատև պահպանելու համար:

Բայց, ցավոք, այս թեզը կարող է իրական լինել միայն առաջին հայացքից՝ ցանկությունների տիրույթում: Իսկ այս թեզով զարգանալու ճանապարհը մեր երկիրն իրականում տանելու է դեպի անորոշություն և նորից համակերպում՝ խորացող սոցիալական խնդիրներին: Եվ սա այն դեպքում, երբ օբյեկտիվորեն սրվում են նաև մեր երկրի առաջ ծառացած աշխարհաքաղաքական մարտահրավերները, որոնց դիմակայումը, այո՛, հանրային կյանքի բոլոր ոլորտներում պահանջում է առաջանցիկ ու համարժեք զարգացում՝ պետության լիարժեք պատասխանատվությամբ և առկա ողջ ներուժի գործադրմամբ:

Թադևոս Ավետիսյան
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի
ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ