Հայ ժողովրդին հայրենական պատերազմ պարտադրվեց այն պահին, երբ իր վայ-առաջնորդները պառակտել էին ազգը, կոտրել էին նրա ոգին, աղավաղել էին ազգային գիտակցությունը, հալածել ու մեկուսացրել էին նրանց, ովքեր կառավարելու և պատերազմելու փորձառություն ունեին, երբ ամբարտավան խոստումների ներքո խաթարված էր երկրի զարգացման ընթացքը, պետությունը կորցրել էր իր վարկը, բարեկամին ու դաշնակցին, և ապազգային օտարասուն տարրը զբաղված էր սեփական բարեկեցության ապահովման և երկրի սեփականության վերաբաշխման ընչաքաղց մրցավազքով:

Այս լինել-չլինելու հերոսամարտում հայ ժողովրդին առաջնորդեց ինքնագոհ, տգետ, ազգային իդեալներից և պատկերացումներից զուրկ, կառավարելու ու պատերազմելու փորձառություն չունեցող բախտախնդիր մեկը, որի համար հողի, հայրենակցի ճակատագիրը ստորադաս էր սեփական իշխանության անսասանությունը ամեն գնով պահպանելու գերնպատակին: Ոճրագործության հասնող անպատասխանատվությամբ նա ամեն ինչ ենթարկեց իր բացարձակ կամքին և այս մոլախաղի մեջ խայտառակ կերպով ձախողեց ազգի լինելիության գոյամարտը: Հետո սեփական իշխանությունը պահպանելու գերխնդիրը օտարների կողմից երաշխավորված տեսնելու համար նա գաղտնաբար, յուրացնելով իրեն չպատկանող սահմանադրական իրավասությունները, պարտվողագիր ստորագրեց` ընդունելով պարտադրված բոլոր պայմանները, չառաջադրելով և փոխարենը չստանալով ոչինչ:

Բայց նույնիսկ այսքանով հայ ժողովրդի ողբերգությունը չի ավարտվում: Վայ-առաջնորդի առաջ հեռանալու պայման է դրվում` նոր մարդկանցով, այս անգամ քաղաքական-դիվանագիտական նոր պայքար սկսելու համար՝ հնարավորը փրկելու փափագով: Ապազգային բախտախնդիրը, սակայն, ոչ մի դաս չի քաղել, նրան չի հուզում ո՛չ հայրենի հողի, ո՛չ նրա ապագայի սերնդի կորուստը, նա ամեն գնով կառչած է աթոռից և հանուն դրա պահպանության որոճում է նոր դավեր ու բռնություններ ազգային փրկության երազանքը փայփայողների նկատմամբ:

Նա ցանկանում է ապահովել պայմաններ, երբ կկարողանա հայրենիքի մեկ հատվածը ծախելու, իսկ մյուսի ապագան թուրքական ուժից կախման մեջ դնելու դավադրությունը հասցնել իր ավարտին:
Ի՞նչ ապագա է ունենալու հայկական շունչը պահպանած արցախյան վերջին հողակտորը` առանց կարգավիճակի, որ նշանակում է կարգավիճակ Ադրբեջանի կազմում: Ի՞նչ կլինի հողից կառչած արցախահայության հետ հինգ տարի անց, երբ Ադրբեջանի պահանջով ռուսական զորքը լքի տարածքը: Ի՞նչը կստիպի Ադրբեջանին չփակել Բերձորի միջանցքը, ինչպես կապում են պարկի բերանը:

Վարդենիսից մինչև Մեղրի Հայաստանի սահմանին նստած թուրք-ադրբեջանական հորդային ի՞նչը կստիպի պղտոր հեղեղի պես չհորդալ ու ծածկել Հայաստանը, երբ Ռուսաստանը սուզվի հերթական հեղափոխական ալեկոծության մեջ, կամ իշխանության գա թուրքասեր բոլշևիկակերպ հերթական իշխանությունը: Դավադիր գործարքի հետևանքով արցախյան հակամարտության հետ առնչություն չունեցող Մեղրիով թշնամուն հանձնվելիք ճանապարհի համար ի՞նչ երաշխիք կա, որ ամբողջությամբ չի տնօրինվելու վերջինիս կողմից կամ ուղղակիորեն չի գրավվելու: Ունի՞ այս հարցերի պատասխանը Հայաստանի մեծամիտ ու աթոռապաշտ միապետիկը: Իր իսկ խոստովանությամբ` այդ ամենը անորոշ է: Եթե դեռ թուրքական ոտնձգության չենթարկվածի ապագան անորոշ է, ապա որոշակի է այն, ինչ թշնամուն հանձնել է երկրի ամբողջականության ապահովման թիվ մեկ պատասխանատուն:

Պարտության այս խայտառակ գործարքից հետո կամավոր չհեռանալն ու ազգային համախումբ ուժերին փրկության ուղիներ որոնելու հնարավորություն չընձեռելը այլ անուն չի կարող ունենալ, բացի դավաճանությունից: Կա այն, ինչ կա: Մի իրողություն, որի հետ երբեք չի կարելի հաշտվել, իսկ անօրինական գործարքի վկայագիրը մի օր պատռվելու ու դեն է նետվելու: Կանգնած ենք ճակատագրական ընտրության առաջ, իսկ հայրենիքը հայրենասերի համար սակարկության առարկա չի կարող լինել: Այս պայքարը մեկ վախճան միայն կարող է ունենալ, որի անունն է հաղթանակ:

«Դրօշակ», թիվ 11 (1645), նոյեմբեր, 2020 թ.