Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Երևանի գրասենյակի նախաձեռնությամբ Երևանի Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանում դեկտեմբերի 16 -ին կայացավ գրական ցերեկույթ՝ նվիրված հայ անվանի գրող Վահագն Դավթյանի 100-ամյակին։

Գրական ցերեկույթի ընթացքում կայացավ Համազգայինի Երևանի գրասենյակի կողմից գրողի 100-ամյակի առիթով լույս տեսած, խորհրդանշական 100 բանաստեղծությունների ժողովածուի շնորհանդեսը։ Գիրքը կազմել է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Սիլվա Յուզբաշյանը, խմբագիրն է բանաստեղծ Խաչիկ Մանուկյանը։

Միջոցառումը բացվեց Համազգայինի Կենտրոնական վարչության անդամ Արտաշես Շահբազյանի խոսքով, այնուհետև ներկաները հնարավորություն ունեցան ունկնդրելու ՀՀ վաստակավոր արտիստ Սիլվա Յուզբաշյանի հրաշալի ասմունքը։

Ելույթներով հանդես եկան ՀՀ Գրողների միության քարտուղար Պետրոս Դեմիրճյանը, Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանի տնօրեն Անժելա Խորենյանը, գրականագետ Սուրեն Դանիելյանը, գրքի խմբագիր, բանաստեղծ Խաչիկ Մանուկյանը, գրականագետ, «Արմավ» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր Արմեն Ավանեսյանը։

Միջոցառումը փակվեց Համազգայինի Երեւանի գրասենյակի տնօրեն Ռուզան Առաքելյանի խոսքով։

Ցերեկույթի ընթացքում հնչեցին Վահագն Դավթյանի այն բանաստեղծություններից, որոնք տարբեր ժամանակներում երգերի են վերածվել։ Կայացավ «Աշուն» երգի առաջնելույթը։ Երաժշտության հեղինակն է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Մարգարիտ Սարգսյանը, կատարեց Անդրանիկ Մալխասյանը։

Համազգայինի Երևանի գրասենյակ

«Դրօշակ» պաշտոնաթերթի խմբագիր, Համազգայինի Կենտրոնական վարչության անդամ Արտաշես Շահբազյանի խոսքը Վահագն Դավթյանի 100-ամյակին նվիրված միջոցառման ժամանակ

Վահագն Դավթյանի լուսավոր թախիծն ու լավատեսությունը

Սիրելի բարեկամներ

Հայտնի ճշմարտություն է, որ ժամանակը ծնում է իր հերոսներին։ Կարծում եմ նույնքան ճիշտ է նաև, որ հերոսները ստեղծում են իրենց ժամանակը։ Ծնում են այդ ժամանակը, բովանդակություն ու գույն են հաղորդում նրան և տանում են ժամանակի բեռը իրենց ուսերի վրա։ Համիդ բռնապետից մինչև Ստալին բռնապետ դարի չափ ձգված գողգոթայի ճանապարհին կարծես թե հալվել ու սպառվել էր հայ ժողովուրդը՝ գոյատևությունը շարունակելու աշխարհաստեղծ ժողովուրդներից մեկի ապրելու կամքն ու ներուժը։

Ողբերգական ժամանակի ավարտի հետ, սակայն, ասպարեզ է մտնում մի սերունդ, որը Սասունցի Դավթի պես պիտի գոչեր, թե սպանված չեմ, հայ ժողովուրդը չի մեռել, ահա եկել է ինքը կերտելու համար իր ժողովրդի զարթոնքը՝ նրա նոր վերածնունդը։ Այդ վերածնունդը, որ տեղի էր ունենում կյանքի բոլոր ասպարեզներում, իր ակնառու դրսևորումը գտավ հատկապես գրականության մեջ, գուցե ևս մեկ անգամ փաստելու համար, որ ի սկզբանե բանն էր, և բանն է, որ պիտի ստեղծի ոգեղեն նոր միջավայր, ուր հասակ առնող ճարտարապետը, նկարիչը, տիեզերագետը, մաթեմաթիկոսը, արտիստն ու մարզիկը իրենց քայլը պիտի գցեն աշխարհի քայլին հավասար։

Հայ գրականության նոր արշալույսն ավետող սերունդը աշխարհ եկավ ինչպես մանուկը, կամ ինչպես հոգադարձ եղած մարդը, ով կրկին պիտի ճանաչի իրեն, աշխարհն ու նրա ճշմարտությունները։ Նա իր պարզ ու անեղծ հայացքով սկսեց նայել աշխարհին և հայտնագործել ժայռը, վիհը, երկինքը, դաշտը, քամին ու անտառը, հայրենիքն ու սերը իբրեւ իրենց պես նոր ծնված գունագեղ ու կուսական հրաշք, հավերժության վկայական, մարդկային գոյության պայման ու առհավատչյա։

Գրականության նոր սերնդի շուրթերին հայերեն բառը բողբոջում է իր նախնական անեղծության և անկեղծ իմաստների մեջ։

Եվ կարծես կա մեկ բան միայն, որ փոխանցվել է նրանց որպես երակներով հոսող արյուն, ուղեղային հիվանդություն ու միֆ՝ հայրենիքը իր ցավով, իր խաչելությամբ իր անդառնալի կորուստներով, իր հազարամյակների խորհուրդներով և խորհրդավորությամբ։

Հայ նոր գրականության նոր մեծերի փաղանգի մեջ իր բնորոշ, միաժամանակ ուրույն տեղն ունի Վահագն Դավթյանը։

Որպես կորուսյալ երկրի զավակ նա հենց լավագույնս խորհրդանշողն է ծանր ու լուսավոր հիշողության, կարոտաբաղձության այն բեռի, որն ամբողջ կյանքում պիտի կրի բանաստեղծի իր զգայուն սրտի և հուրհրատող մտքի մորմոքուն կրակների վրա։

Հիշողությունը կարծես այն փուշն է, որն ինչ որ ժամանակ խրվել է գաղթող մանկան ոտքը և անգամ տասնամյակներ անց շարունակում է խրված մնալ այնտեղ կամ գուցե ուղեղում և ցավեցնել շարունակ ու անընդհատ հիշեցնել իր մասին։

Այսպես է գրում Դավթյանը իր «Փուշը» բանաստեղծության մեջ․

․․․Ու մինչև հիմա չգիտեմ հաստատ,
Դեղին տե՞նդ է դա
Երա՞զ է,
Թե՞ հուշ․․․

Գնո՜ւմ է, գնում հոգնած մի մանուկ
Ոտաբոբիկ է,
Ճանապարհը՝ փուշ

Ամռան արևը դաշտին ու սարին
Իր դեղին ու տաք մորմոքն է քամել,
Մանուկը նստել շիկացած քարին
Եվ ուզում է փուշն իր ոտքից հանել։

Ու մինչև հիմա դեղին տենդի մեջ
Արևն իր դեղին մորմոքն է քամում․․․

Մանուկն ուզում է
Ոտքի փուշն հանել,
Բայց մինչև օրս չի՛ կարողանում։

Տարիների հեռավորությամբ մշուշված հայրենի եզերքի պատկերների, երջանիկ մանկության հիշողությունների պատառիկները ուղեկցում գուցե և հետապնդում են բանաստեղծին և դրանք առնվազն ենթատեքստային կամ ենթագիտակցական մակարդակով կարծես ներկա են, զգացնել են տալիս իրենց մասին ինչ թեմայով էլ որ ստեղծագործում է բանաստեղծը։
Պատկերներ որոնք հիշողության լույսերի մեջ շողարձակվում են բյուրեղյա մաքրությամբ և ցավ են պատճառում ինչպես ֆիզիկական գոյությունից զատված մասնիկներ։

Մի աշխարհ որ բարդի ու գետ էր, քարափ էր ու քարափի տակի մի բուռ կանաչ ու մի վայրի անմոռուկ, ակնաղբյուրներ, որ իրենց աչերին լույս են տանում, սար ու ձոր էր, անդունդ ու ժայռ։ Եւ հիմա այնտեղ մնացել են թափառական քամին, շվարած արահետները։ Տաղ ու կանչեր մնացին որ գիշերով զարթնում հանկարծ և ուզում են ղողանջել, մնաց մի գետ որ ծառանում է փրփրած, ապա անզոր փշրվելով ծամում է իր որձաքարը։

Լեռների մեջ վարգում է մի որբ հովատակ, ու մշուշի մեջ ոռնում է մի շուն, կլանչելով վազում է հևիհև հեռացող քարավանի ու լքված տան միջև։

Այնտեղ այն կորուսյալ դրախտում դեռ ղողանջում են մանկան ծիծաղն ու լացը։ Այդ ամենի տպավորությամբ բանաստեղծը գրում է․

Եվ կան ժամեր, կան ժամեր, որ երբ կոպերս եմ փակում
Այդ աստղային պատրանքից ցավիս մեջ ցավ է կաթում։

Կամ այսպես է անդարմանելի կարոտից բյուրեղացող ոգեղեն ալեկոծումները բանաստեղծում Վահագն Դավթյանը․

Գիշերներս հիմա զառանցանք են ու թույն,
Երակների մեջ իմ՝ հողմի մահերգն է ժանտ

Դատապարտված լինելով ողջ կյանքում իր հետ տանելու իր և իր ժողովրդի ցավն ու կարոտը այնուամենայնիվ Դավթյանի թախիծը, որի տակ ողբերգության կրակն է անթեղված, անկեղծ է ու լուսավոր։ Չար չէ այդ ապրումը և աշխարհի հանդեպ պարտադրանք, պարտք ու պահանջ չէ ակնկալիքը։ Դավթյանը տիեզերական ողբերգության ֆիզիկական ապրումը չի ցանկանում փոխանցել մարդկանց այլ, եթե կարելի է այդպես ասել, թախծոտ լավատեսությունը, սերը աշխարհի և մարդկանց հանդեպ։

Նա բացահայտում է մարդկանց համար իր բյուրեղյա մանկության աշխարհը և թույլ է տալիս նրա դռներից ներս մտնել, հրավիրում է մուտք գործելու այնտեղ, իր պես զմայլվելու ու գերվելու այդ աշխարհի գեղեցկությամբ և գուցե բավարարություն է գտնում այդ գեղեցկությունն ու հրաշքը դարձնելով ուրիշների սեփականությունը, կենդանացնելով հիշողությունների աշխարհն ու նորից բնակեցնելով այն մարդկանցով, աստվածային առաքելությամբ կարծես վերածնում է, վերադարձնում է մարդկանց հավիտենապես հեռացած աշխարհը և նրա բոլոր հրաշքները, նրա բոլոր ձայներն ու գույները։

Ահդ ամենով հանդերձ բանաստեղծն ապրում է իր երկրի ներկայով, նրա վերելքներով ու վայրեջքներով․
Երկի՛ր, որդին եմ քո, դար ու դարեր անկանգ
Ես գնում եմ քեզ հետ ճամփիս վիհ ու բարձունք,
Ես՝ քարեղեն մոլուցք, ձյունահողմի գանգատ,
Ծաղկաթերթի թախիծ ու մամուռի արցունք։

Վահագն Դավթյանի ուղեկից փարոսը լույսն է՝ իր մաքրագործող ու լավատեսություն ներշնչող բնույթով։ Լուսավոր այդ պոեզիայի մեջ լույսը սկիզբ է, լույսը աշխարհի ճշմարտությունն է, լույսը կյանքի հարատևության աղբյուրն է, լույսը աշխարհի գեղեցկությունն է, լույսը արևածագի ծաղիկն է, Աստված ինքը լույս է, լույսը ամեն ինչի սկիզբն է, լույսն անվերջ է, մարդկության հավերժական պայքարը լույսի, լույսի հաղթանակի համար է։ Լավատես է բանաստեղծ Վահագն Դավթյանը և հավատում է իր երկրի ապագային, իր երկրի փրկությանն ու հավերժությանը։ Մի հավատ ու լավատեսություն, որը թերևս օդ ու ջրի պես հարկավոր է մեզ և պակասում է համախմբման համար։

Մարգարեի պես կարծես զգալով, որ գալու են նաև մեր այսօրվ դժնի օրերը Դավթյանը պատգամում է․

Գիտե՛մ այս դարի հողմերում վրդով
Դարերից բերած խորին խորհրդով
Քեզ պիտի նորից Նարեկով զտես
Խաչքարիդ ազնիվ լույսով մկրտես,
Ջրդեղես պիտի Չարենցյան հրով
Ու քո վաստակով, քո կոթողներով,
Քո մատյաններով, սիրո տողերով,
Քո մաքուր գինով, քո արդար հացով,
Հարատևության քո առեղծվածով
Հավերժես պիտի լեռներում այս լուրթ,
Հավատո՛ւմ եմ քեզ, իմ հայ ժողովուրդ․․․

Դավթյանը նաև Արցախի տագնապի նրա պայքարի ճշմարտության և անհրաժեշտության գիտակցության հետ է․

Ու եթե դա էլ տանք – չկանք ու չենք եղել։
Ուրեմն զարկ, Արցախ,
Չկա ուրիշ հնար և ուրիշ ելք չկա,
Քանզի հավերժի մեջ սա ակնթարթն է այն,
Որ կարող է հանգչել իբրև վերջին հառաչ,
Բայց կարող է նաև
Ուղեկիցը դառնալ հավերժության։

Ուրեմն զարկ Արցախ,
Զարկ իմ զարմանալիդ․․․
Չկա ուրիշ հնար և ուրիշ ելք չկա,
Քանզի ոսոխը քո՝ այդ քոչվորը վայրի
Այդ լեզուն է միայն, որ հասկանում ճշտիվ
Եվ այդ լեզվից է լոկ, որ փոխվում է կրկին
Խուճապահար հոտի․․․

Սիրելի բարեկամներ իսկապես ապրում ենք այսօր մեզ հյուրընկալած պոետի կանխագուշակած «Ոգու սովի» օրեր և կարծես ոչ մեկին հետաքրքիր չեն ոչ բանաստեղծներն ու բանաստեղծությունները, ոչ մշակույթն առհասարակ, որը ազգ է կերտում, հային հայ է դարձնում, մեր դեպքում, չթողնելով որ օտար հեղեղների մեջ պղտորվելով դավաճանենք ինքներս մեզ։

«Համազգային» կրթական և մշակութային միության նախաձեռնությամբ և իր գործակիցների հետ Վահագն Դավթյանի հիշատակի հավերժացմանն ուղղված այս միջոցառումը համարում եմ շատ կարևոր և անհրաժեշտ։ Այս համեստ ձեռնարկով մենք մեր շնորհակալությունն ու երախտագիտությունն ենք հայտնում մեծ պոետին։ Մենք երախտապարտ ենք նրան այն բանի համար ինչ նա թողել է մեզ և ինչով հարստացրել է հայ հոգևոր անդաստանը։