Համանման քաղաքականություն է վարվել փաստացի նաեւ Հայաստանի ու Ադրբեջանի նկատմամբ, ինչը սկսել է առաջացնել օրինաչափ հարցեր։ Ռուսաստանի Դաշնության պաշտոնատար անձինք, քաղաքական եւ պետական գործիչները ղարաբաղյան նոր պատերազմի վերջին օրերին չեն դադարում մեդիա դաշտը լցնել հայտարարություններով, որ Ռուսաստանը ջանում է այս հակամարտության մեջ չեզոք դիրք գրավել, քանի որ խաղաղ գործընթացում միջնորդ է, իսկ երկու երկրներն էլ Ռուսաստանի համար հավասարապես թանկ են ու կարեւոր։

Մի կողմից Հայաստանն է` ՀԱՊԿ անդամ, որը ռուսական ռազմաբազա ունի Գյումրիում, մյուս կողմից Ադրբեջանն է, որ համագործակցում է ՆԱՏՕ-ի հետ Թուրքիայում եւ ծայրահեղական կազմակերպությունների զինյալներ է արտահանում: Հայաստանը ԵԱՏՄ անդամ է` ռուսական ներդրումներով տնտեսության ռազմավարական ոլորտներում եւ սերտ համագործակցությամբ բոլոր ոլորտներում` կրթությունից մինչեւ միջուկային էներգիա, իսկ Ադրբեջանը` նավթագազային արդյունաբերության մեջ արեւմտյան ներդրումներով եւ խողովակաշարերով Կասպից ծովից` Ռուսաստանի Դաշնության կենսական շահերի գոտուց: Հայաստանը, որը միջազգային ատյաններում կամ չեզոք կամ սինխրոն է քվեարկում Ռուսաստանի հետ, եւ Ադրբեջանը, որը միշտ դեմ է քվեարկում ռուսական դիրքորոշմանը:

Արդյունքում կա Հայաստան, որն իր աշխարհառազմավարական ընտրությունն արդեն կատարել է, եւ Ռուսաստան, որը խուսանավում է հակամարտող կողմերի միջեւ: Սա արդեն հանգեցրել է Ռուսաստանի դիրքերի կորստին թվացյալ ավանդական տարածաշրջաններում եւ երկրներում: Այո, Ռուսաստանը հուսալիություն է պահանջում իր դաշնակիցներից: Բայց նաեւ ինքը պետք է պատրաստ լինի որպես հուսալի դաշնակից հանդես գալ: Թուրքիան արդեն անցել է ռուբիկոնը` Արաքս գետը: Նրանց զորքերն արդեն գտնվում են Նախիջեւանում եւ Ադրբեջանում: Եթե Ռուսաստանը շարունակի իր չեզոք դիրքորոշումը, ապա, անկախ հակամարտության ներկա փուլի արդյունքներից, ռիսկի է դիմում կորցնելու հերթական տարածաշրջանը: Ադրբեջանը կշարունակի գործել որպես Թուրքիայի դուստր ձեռնարկություն, իսկ պանթուրքիզմը համարձակ քայլով կշարունակի երթը դեպի հյուսիս եւ արեւելք:

Իսկ այժմ Հայաստանի նկատմամբ ՌԴ քաղաքականության ներքին ռուսական դիսկուրսի ամենակարեւոր փաստարկի մասին: Այո, ռուս վերլուծաբաններն ու քաղաքական գործիչները ճիշտ են: Հայաստանում իշխանությանը «պատահական» մարդիկ ենք, ովքեր մինչ այդ հակառուսական քաղաքականության խոսափողներն էին երկրում, դեմ էին ՀԱՊԿ-ին եւ ԵԱՏՄ-ին, կողմ էին ռուսական բազան Հայաստանից դուրս բերելուն եւ պարբերաբար մեղադրում էին Ռուսաստանին բոլոր մեղքերի մեջ: Եվ հիմա, իշխանություն դառնալուց հետո, նրանք հանկարծ թե ՀԱՊԿ-ի, թե ԵԱՏՄ-ի ջերմեռանդ աջակիցներն են դարձել: Ի դեպ` ինչու՞: Պետք է նկատի ունենալ, որ այդպիսի մարդկանց` իշխանության գալը նախորդ իշխանությունների վարած քաղաքականության արդյունք է, իսկ ժողովրդի կողմից նոր կառավարության ընտրությունը պայմանավորված էր միայն հինը փոխարինելու ցանկությամբ: Հայաստանի աշխարհաքաղաքական ընտրությունը պայմանավորված չէ իշխանությունների որոշմամբ: Դա հայ ժողովրդի ընտրությունն է:

Այդ պատճառով նոր իշխանությունները ստիպված էին շարունակել ըստ նախկին արտաքին քաղաքական վեկտորի: Ի տարբերություն Ադրբեջանի` որտեղ պատերազմն ավանդաբար ներքաղաքական իրավիճակի սրման է հանգեցնում, Հայաստանում հասարակության համախմբում է տեղի ունենում: Հայ ժողովուրդը երբեք առանձնապես հիացած չի եղել իր ղեկավարներով: Բայց վտանգի տարիներին նա միշտ համախմբվում էր բանակի ու պետության շուրջ` ներքաղաքական քաշքշուկները թողնելով ավելի հարմար ժամանակի: Հայ ժողովուրդը Ռուսաստանին ռազմավարական դաշնակից է համարել եւ համարում, եւ հենց նա է ազդում երկրի կառավարության արտաքին քաղաքական ընտրության վրա, այլ ոչ թե հակառակը: Այդ պատճառով հասարակությունը չի կարող ընկալել ներկայիս ղեկավարության նկատմամբ զգուշավոր եւ անվստահ վերաբերմունքի վերագրումը (որին քաղաքացիները շատ հարցեր ունեն), Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի նկատմամբ վերաբերմունքին: Ժամանակակից փորձը (առաջին հերթին` արեւմտյան երկրների) ցույց է տալիս, որ քաղաքականությունն արդյունավետ է, երբ աշխատում ես ոչ միայն պետությունների ղեկավարությունների, այլեւ հասարակությունների հետ:

Իսկ քաղաքական ուժերի եւ գործիչների հետ աշխատելիս պետք է հաշվի առնել եւս մի կարեւոր գործոն. «Նա շան որդի է, բայց գոնե մերն է» սկզբունքը չի աշխատում բաց եւ ազատասեր հասարակություններում: Հասարակության համար վարկաբեկված կամ անընդունելի անձանց հետ համագործակցությունը վարկաբեկում է ինչպես համագործակցության գաղափարը, այնպես էլ նրանց, ով դրանում ներգրավված է:Հայ-ռուսական հարաբերությունները պետք է բարձրացվեն բացության, անկեղծության եւ փոխվստահության ավելի բարձր մակարդակ: Ռազմավարական նախագծերի իրականացման ուղղությամբ համատեղ ինտենսիվ տարածաշրջանային աշխատանքը դեռ առջեւում է: Տարածաշրջանին փոխոխություններ են սպասվում: Ռազմավարական դաշնակիցները պետք է սեփական տեսլականն ունենան տարածաշրջանի նոր դասավորության վերաբերյալ, ինչպես նաեւ համբերատար եւ առօրյա աշխատանքներ կատարեն այն կյանքի կոչելու ուղղությամբ: Նոր գլոբալ մարտահրավերների ու հավակնոտ ծրագրերի համար նոր գաղափարներ եւ նոր մարդիկ են անհրաժեշտ: Եվ իրավիճակի ներկայիս սրումը եւ նոր պատերազմը ոչ միայն նոր ռիսկեր եւ վտանգներ են պարունակում այլեւ` նոր աշխարհի նոր հնարավորություններ:

Արա Նռանյան